Một năm nuôi ong dú ở U Minh Thượng

U Minh Thượng là vùng rừng tràm trên đất than bùn, với sậy, dương xỉ và cây bản địa ngập nước. Nước ở đây có màu trà do than bùn, và đất thì chua.

Nhịp một năm ở đây theo mùa mưa khô của miền Tây, nhưng lớp than bùn làm cho mùa khô mang tính chất riêng.

Mùa khô ở vùng than bùn khác chỗ khác

Lớp than bùn khô thì bắt lửa dễ và cháy ngầm rất khó dập. Vì vậy trong mùa khô, khu vực rừng ở đây có quy định phòng cháy chặt: hạn chế ra vào, cấm lửa, và nhiều tuyến bị khoá.

Với người nuôi ong, điều đó có hai hệ quả thực tế:

Chỗ đặt phải nằm ngoài khu vực bị hạn chế — trong vườn nhà, trên bờ đắp thuộc đất của mình — để việc chăm không bị gián đoạn mấy tháng liền.

Không dùng lửa hay khói gần rừng trong mùa khô. Nghề này không cần khói như nghề nuôi ong mật, nên đây là việc dễ tuân thủ, nhưng vẫn phải nói rõ.

Nước có màu trà: dùng được không

Nước than bùn có màu trà và chua. Đó không phải nguồn nước tốt cho đàn.

Trữ nước mưa từ cuối mùa mưa và để một khay nông có vật nổi cạnh thùng, châm lại đều — đặc biệt quan trọng trong mùa khô khi mực nước hạ và nước còn lại càng chua hơn.

Mùa mưa: chống ẩm

Đây là một trong những vùng ẩm nhất nước trong mùa mưa. Kê cao trên trụ riêng, mái dốc hẳn và cao hơn nắp thùng cho thoáng, chọn chỗ có nắng sớm chứ không phải chỗ tối om dưới tán dày, gỗ dày ghép khít.

Dấu hiệu sớm của mốc là mùi ẩm mốc khi mở nắp thay vì mùi sáp và mật.

Nguồn hoa

Tràm là đợt lớn nhất trong năm, kéo dài nhiều tuần. Ngoài quãng đó, phần nền đến từ vườn quanh nhà — dừa, chuối, mãng cầu xiêm — và cây bản địa ven kênh.

Trồng thêm thì trồng chuối trước, rải nhiều chỗ, vì nó lấp được những tháng tràm nghỉ.

Lấy mật

Cuối mùa mưa, khoảng tháng 11 tới tháng 12 — sau đợt tràm và trước mùa khô. Lấy vào mùa khô là lấy đúng phần dự trữ đàn cần cho quãng khó nhất.

Đi lại mùa mưa cũng phải tính

Mùa mưa nước lên và nhiều tuyến bờ đắp lầy. Chỗ đặt tốt về khí hậu mà mấy tháng mưa không tới được thì vẫn là chỗ sai, vì ba việc duy trì phải làm đều quanh năm.

Chọn chỗ nằm trên tuyến mình vẫn đi lại — sau nhà, cạnh bờ đắp chính, gần chỗ neo ghe. Gần và tiện quan trọng hơn đẹp.