Ba thứ giết đàn ong dú ở miền Trung

Miền Trung trải dài từ Thanh Hoá tới Khánh Hoà, và dù mỗi tỉnh một khác, có ba mối nguy lặp lại gần như khắp dải đất này.

Điểm khó không phải từng cái riêng lẻ, mà là chúng xếp gần như liên tiếp trong năm — và hai trong ba đòi cách xử lý ngược chiều nhau.

Một: gió tây khô nóng, khoảng tháng 5 tới tháng 8

Gió vượt Trường Sơn xuống thì khô và nóng. Ở vùng thung lũng hẹp thì gió bị dồn lại và càng gắt.

Với đàn: thùng bị hun nóng, mất nước nhanh, và cây cỏ héo nên nguồn hoa kém đi đúng lúc lẽ ra đang là mùa tốt.

Xử: tán cây thật che nắng chứ không chỉ tấm lợp; vật chắn ở phía tây; khay nước không được cạn. Dấu hiệu thùng quá nóng là chiều nào ong cũng bu thành đám ngoài cửa mà không đi làm.

Hai: mưa bão và lũ, khoảng tháng 9 tới tháng 12

Bão không giết đàn trực tiếp, nhưng nó làm bay mái che, nghiêng trụ, cây đổ lên thùng. Thùng hở sau bão thì mưa vào, ẩm vào, kiến vào.

Và nó xảy ra ngay trước quãng lạnh — đúng lúc đàn cần kín nhất.

Xử: trụ chôn sâu và chắc; mái che buộc chặt chứ đừng đè bằng gạch; không đặt dưới cành lớn; đặt trên nền cao không ngập; đi kiểm ngay sau mỗi đợt gió lớn.

Ba: đợt lạnh cuối năm tới đầu năm

Gió mùa đông bắc và những đợt lạnh kéo dài nhiều ngày. Càng ra phía bắc của dải càng sâu; từ Bắc Trung Bộ trở ra thì đây là mối nguy lớn nhất trong ba.

Ong dú là loài nhiệt đới, không có cơ chế qua lạnh dài ngày.

Xử: chỗ đặt khuất gió bắc — nép phía nam tường nhà, bờ đá, hàng tre; thùng gỗ dày ghép khít; không mở thùng trong quãng lạnh; không lấy mật từ khoảng tháng 10.

Mâu thuẫn phải giải khi chọn chỗ

Mùa hè cần thoáng và mát; mùa đông cần kín gió. Chỗ đặt tốt ở miền Trung là chỗ giải được cả hai: dưới tán cây thật, khuất cả hướng tây lẫn hướng bắc, nhưng không bịt kín.

Trong thực tế, đó thường là vườn nhà trong xóm có hàng tre hoặc hàng cây, nép về phía nam của một vật chắn, và có cây rợp phía trên.

Cửa sổ lấy mật hẹp

Ở phần lớn dải này, quãng hợp lý là khoảng tháng 8 tới đầu tháng 9 — sau mùa gió tây và trước mùa mưa bão. Riêng Nam Trung Bộ mưa muộn hơn thì dời về cuối mùa mưa, khoảng tháng 12 tới tháng 1.

Và chỉ lấy khi đàn thật sự khoẻ. Ở vùng có nhiều quãng nguy hiểm nối nhau, giữ đàn sống qua năm quan trọng hơn lấy thêm một ít mật.

Kỳ vọng đúng

Sản lượng thấp hơn miền Nam, đàn hồi chậm, tách đàn thưa. Đây là nghề phụ vườn nhà ở phần lớn miền Trung — trừ phần Nam Trung Bộ ấm quanh năm, nơi điều kiện gần với miền Nam hơn.