Một năm nuôi ong dú ở miền Tây: ba nhịp mùa khác nhau

Miền Tây nhìn trên bản đồ thì phẳng và giống nhau, nhưng nhịp một năm của đàn ong lại khác nhau rõ giữa ba phần: vùng đầu nguồn, vùng ven biển cửa sông, và vùng trũng phèn.

Lấy lịch của vùng này áp cho vùng kia là sai vào đúng những tháng quan trọng nhất.

Vùng đầu nguồn: mùa nước không phải mùa đói

Nước về từ khoảng tháng 8 tới tháng 11, tức cuối mùa mưa, khi cây quanh xóm đang tốt. Đàn không đói trong quãng đó — chỉ cần thùng đã kê cao hơn mực nước lớn nhất từ đầu.

Quãng cần để ý là cuối mùa khô, tháng 3 tới tháng 4. Giữ khay nước đầy và không lấy mật trước nó.

Và không dời thùng theo nước: ong dú định vị cửa tổ rất chính xác, dời trong bán kính bay là mất ong thợ đang ra ngoài.

Vùng ven biển và cửa sông: mùa mặn mới là quãng khó

Từ khoảng tháng 2 tới tháng 5, nước mặn xâm nhập theo các nhánh sông. Cây stress mặn thì ra hoa kém, và nguồn nước ngọt trong bán kính bay có thể biến mất hoàn toàn.

Đó mới là quãng khó ở đây, không phải "mùa khô" theo nghĩa thiếu mưa nắng.

Việc bắt buộc: trữ nước mưa từ cuối mùa mưa, để một khay nông có vật nổi cạnh thùng, duy trì suốt quãng mặn.

Vùng trũng phèn: tràm quyết định nhịp

Tràm cho đợt hoa lớn kéo dài nhiều tuần, và cửa sổ lấy mật nằm ngay sau đó, khi nước rút và cây hồi.

Ngoài đợt tràm thì vùng tràm thuần vẫn có tháng trống, nên phần nền phải đến từ vườn quanh nhà và cây bản địa ven kênh.

Nước mương vùng phèn chua, mùa khô càng chua hơn — khay nước ngọt là việc quanh năm.

Ba điều đúng cho cả miền Tây

Dừa là nền tốt nhất. Nó ra hoa rải rác quanh năm — điều rất hiếm ở cây trồng — và chịu được đất hơi mặn, hơi chua. Nhưng vườn dừa thuần thiếu đa dạng phấn, nên đàn sống ổn mà không đông; cần thêm chuối, mít, xoài, cây tạp.

Kê cao theo mực nước lớn nhất trong năm, không phải mực nước hôm đi đặt. Hỏi chủ vườn mốc nước mấy năm gần đây rồi cộng thêm nửa mét, và chôn trụ sâu vì đất bồi mềm.

Cách ruộng lúa một khoảng. Lúa không cho nguồn hoa, mà vụ lúa có xử lý thuốc nhiều đợt. Đặt trong vườn nhà, trong xóm, không đặt ở bờ ruộng.

Và một thứ hay bị phát bỏ

Dải cây tạp mọc dọc bờ kênh — bình bát, bần, gáo, so đũa — không ai trồng nên ít ai tính vào. Nhưng chúng nhiều loài và trổ rải rác quanh năm, đúng kiểu nguồn mà đàn cần.

Giữ dải đó lại là việc rẻ nhất mà người nuôi ong ở miền Tây làm được cho đàn của mình.