Nuôi ong dú ở Tây Nguyên: bốn tiểu vùng, bốn cách làm

Nói "nuôi ong dú ở Tây Nguyên" thì quá rộng để có ích. Vùng này trải qua nhiều độ cao và nhiều chế độ mưa, và chênh lệch giữa các tiểu vùng đủ lớn để đổi cả kết luận.

Chia thành bốn nhóm thì mọi thứ rõ hơn.

Vùng chính: cao nguyên thấp và ấm

Đây là phần lớn diện tích và là nơi nghề này làm được ở quy mô thật. Vấn đề chung không phải nhiệt độ mà là sự đa dạng nguồn hoa.

Cà phê chỉ trổ khoảng hai tuần mỗi năm; cao su và điều dồn vào quãng đầu năm. Một rẫy chuyên canh thuần có thể trống nguồn hoa tám tới mười tháng — đàn không chết ngay mà nhỏ dần, không tách được.

Cách làm: đặt thùng ở chỗ mà bán kính ba bốn trăm mét phủ được cả rẫy lẫn vườn nhà, tiêu trụ sống, bơ, chuối và dải cây ven suối. Ít nhất bốn năm loại ngoài cây công nghiệp.

Vùng cao lạnh: không nuôi được

Ong dú là loài nhiệt đới, không có cơ chế đi qua nhiều tuần mát lạnh liên tục. Nơi trồng thông, rau ôn đới, cây ăn quả ôn đới là nơi đã ngoài vùng của loài này.

Dấu hiệu để tự kiểm, không cần đo: quanh nhà trồng được cà phê vối, mít, chuối ra trái đều thì nuôi được; trồng cây xứ lạnh thì không.

Ranh giới này đôi khi chạy ngay trong một huyện — như Đơn Dương, hay Kon Plông so với thung lũng thành phố Kon Tum chỉ cách vài chục cây số.

Rừng khộp: dồi dào rồi tắt

Rừng khộp rụng lá gần trụi trong mùa khô, nên nguồn hoa tắt hẳn nhiều tháng — khác hẳn rừng thường xanh vốn luôn còn thứ gì đó đang trổ.

Ở đây không nên đặt sát bìa rừng mà đặt trong buôn, trong vườn có tưới, để đàn vừa với tới rừng mùa mưa vừa có nguồn nền khi rừng trụi.

Vùng chuyển tiếp: dễ thở nhất

Nơi hứng cả mưa Tây Nguyên giữa năm lẫn mưa duyên hải cuối năm thì mùa mưa dài hơn và mùa khô ngắn, dịu hơn. Quãng đói ngắn nghĩa là đàn hồi nhanh và tách được đều.

Đổi lại phải chống ẩm kỹ hơn — ẩm nhiều tháng liên tục là điều kiện cho mốc trong thùng.

Việc chung của cả vùng: mùa khô

Trừ vùng chuyển tiếp, mùa khô Tây Nguyên từ khoảng tháng 12 tới tháng 4 là quãng khó nhất: gió khô, suối cạn, đêm lạnh hơn ngày nhiều.

Ba việc: khay nước ngọt không được cạn; vật chắn gió với cửa tổ quay hướng khuất; và không lấy mật trong hoặc trước quãng đó. Cửa sổ lấy mật là cuối mùa mưa, khoảng tháng 10 tới tháng 11.