Ong dú trong nhà lưới — hướng đáng chú ý nhất mà ở ta còn ít người làm

Cả nghề ở ta đang nhìn ong dú qua lượng mật — mà đó lại đúng là thứ loài này cho rất ít.

Ở nhiều nước có nhóm ong này, giá trị lớn nhất được tính theo hướng khác: thụ phấn. Và nhà lưới là chỗ ong dú làm tốt hơn ong mật rõ rệt.

Vì sao ong dú hợp với nhà lưới hơn

1. Ong mật lao vào lưới tìm đường ra.

Đây là vấn đề thật và ai từng thử đều biết. Ong mật định hướng bằng mặt trời và quen bay xa; nhốt trong nhà lưới thì chúng dành phần lớn sức tìm lối thoát thay vì đi làm, và chết mòn ở mép lưới.

Ong dú bay gần theo bản chất — bán kính kiếm ăn của chúng vốn hẹp. Không gian nhà lưới không mâu thuẫn với cách chúng vận hành.

2. Con nhỏ thì vào được hoa nhỏ.

Nhiều cây trong nhà lưới có hoa nhỏ hoặc hoa hình ống hẹp mà ong lớn không vào lọt. Đây là ưu thế vật lý, không phải chuyện huấn luyện.

3. Không có ngòi chích.

Người làm vườn ra vào nhà lưới mỗi ngày, cúi sát luống, hái quả. Với ong mật thì đó là rủi ro thật; với ong dú thì không.

4. Đàn ít ồn ào, không cần thao tác nhiều. Đặt vào rồi để yên là nó làm việc.

Ba thứ phải lo, và thứ đầu tiên hay giết đàn

1. Nhiệt — nguy hiểm nhất.

Trong nhà lưới nóng hơn ngoài trời nhiều, nhất là giữa trưa. Cộng thêm thùng đặt trên nền cứng thì đàn chịu nhiệt từ nhiều phía.

Ba việc phải làm đủ: đặt ở góc râm nhất, tránh chỗ nắng chiếu thẳng qua lưới cả chiều · che thêm phía trên thùng · kê cao khỏi mặt nền để có lớp không khí dưới đáy.

Dấu hiệu quá nóng, nhìn vào trưa chiều: ong bu bên ngoài cửa tổ thay vì vào trong.

2. Nước — không có nguồn tự nhiên.

Nhà lưới thường không có vũng, không có ao. Mà nhu cầu lại cao vì nóng.

Đặt một đĩa nông có sỏi hoặc que gỗ nổi ở chỗ râm — thiếu chỗ đậu là ong chết đuối. Thay nước định kỳ.

3. Thuốc — vấn đề lớn nhất về mặt vận hành.

Trong không gian kín thì thuốc không tản đi đâu được, nên tác động mạnh hơn ngoài trời nhiều.

Nghĩa là mô hình này chỉ chạy được nếu lịch phun và cách phun được tính cùng với đàn ong — đưa tổ vào rồi vẫn phun như cũ thì đàn mất, và mất nhanh.

Đây là quyết định của chủ vườn, phải thống nhất trước khi đưa tổ vào chứ không phải xử lý sau.

Còn nguồn hoa trong đó

Một nhà lưới thường trồng một hai loại cây, và chúng trổ theo lứa — rộ rồi hết.

Nghĩa là đàn có những quãng không có gì để ăn ngay trong chính chỗ nó ở.

Hai cách xử lý, tuỳ cách nhà lưới được dựng:

Để đàn ra vào được — nếu nhà lưới có lối thông ra ngoài hoặc không kín hoàn toàn. Khi đó nó tự tìm nguồn bổ sung ở ngoài.

Trồng thêm cây phụ trong nhà lưới — một dải hoa ở mép, trổ lệch pha với cây chính, để lấp quãng trống giữa các lứa.

⚠️ Điều không phải giải pháp: bơm đồ ăn vào tổ. Việc đó phá đàn chứ không cứu.

Bài toán kinh tế đổi hẳn

Đây là điểm đáng nói nhất.

Nuôi lấy mật thì thu nhập phụ thuộc vào thứ loài này vốn cho rất ít. Nuôi để thụ phấn thì giá trị nằm ở tỷ lệ đậu quả và chất lượng quả của cả nhà lưới — một con số lớn hơn nhiều, và đàn không phải bị mở ra để thu nên nó được yên và sống lâu hơn.

Ở ta hướng này còn ít người làm, nên cũng chưa có nhiều số liệu địa phương. Ai muốn thử thì nên bắt đầu nhỏ: một hai tổ trong một nhà lưới, ghi chép tử tế, so với vụ trước.