Cây cho nhựa — nhóm bị bỏ quên khi trồng cây cho ong dú

Ai cũng biết trồng hoa cho ong. Nhưng ong dú gom về bốn thứ, và một trong bốn không phải thức ăn — nó là vật liệu xây dựng.

Thiếu nó thì cái tổ không đứng vững được, kể cả khi quanh vườn đầy hoa.

Đàn dùng nhựa cây làm gì

Ong gom nhựa ở thân cây, ở chỗ cây bị thương, ở chồi non. Mang về trộn với sáp thành thứ ta gọi là keo.

Keo làm bốn việc, và cả bốn đều thiết yếu:

Dán cả khối tổ vào vách thùng. Không có nó thì tổ không đứng được.

Bịt mọi khe hở — đường vào của kiến và của ẩm.

Dựng cái ống ở cửa — hàng rào phòng thủ chính của một loài không có ngòi.

Bọc quanh vùng buồng con — nhựa cây có tính kháng nấm mốc, nên lớp này là hàng rào vệ sinh cho chỗ nhạy nhất trong tổ.

Đây cũng chính là lý do không cần quét vec-ni vào mặt trong thùng: đàn tự làm lớp chống ẩm của nó, tốt hơn thứ mình quét lên, và tự phục hồi.

Vì sao nhóm này hay bị bỏ quên

Ba lý do, và cả ba đều dễ hiểu:

Không thấy được. Hoa thì nhìn thấy nở; nhựa thì nằm trong thân cây.

Không nghĩ tới «ăn». Hỏi «ong ăn gì» thì ai cũng đáp mật hoa và phấn — đúng, nhưng thiếu.

Cây thân gỗ lâu lớn. Trồng một luống hoa thì vài tháng có kết quả; trồng cây thân gỗ thì tính bằng năm. Nên người ta chọn cái nhanh.

Nhận ra ong đang mang nhựa về

Cục ở chân sau, nhưng khác cục phấn:

Cục nhựa: sẫm màu, bóng, dính.

Cục phấn: vàng, cam, trắng ngà — bở, đục, không bóng.

Thấy cả hai loại đi về trong cùng một buổi sáng là dấu hiệu rất tốt: đàn vừa nuôi con vừa xây sửa. Đây là chỉ dấu tinh hơn «có phấn về» mà ít người để ý.

Trồng gì

Không có danh sách chuẩn cho cả nước, vì cây mỗi vùng một khác. Nhưng có ba nguyên tắc dùng được ở đâu cũng đúng:

1. Ưu tiên cây thân gỗ hay tiết nhựa ở chồi và ở vết thương thân. Cây ăn trái thân gỗ, cây rừng, cây bóng mát đều thuộc nhóm này.

2. Nhìn xem đàn đang bay tới cây nào. Đây là cách đáng tin nhất và rẻ nhất: theo dõi vài buổi sáng xem ong bu vào thân cây nào. Đàn chọn hộ mình, và nó chọn theo đúng cái nó cần.

3. Hỏi người nuôi trong vùng. Họ biết cây gì ở đó đàn hay lấy nhựa — thông tin địa phương này không bài viết chung nào thay được.

Chưa có cây thân gỗ thì làm gì trong lúc chờ

Cây thân gỗ mất nhiều năm. Trong lúc chờ:

Giữ lại cây thân gỗ đã có. Nghe hiển nhiên, nhưng đây mới là việc quan trọng nhất — người ta hay đốn cây cũ để lấy chỗ trồng cây mới, rồi mất luôn nguồn nhựa đang có.

Đừng dọn sạch bờ rào, bụi cây. Nhóm này vừa cho hoa rải rác vừa có cây tiết nhựa.

Trồng ngay bây giờ dù biết lâu. Cây trồng năm nay thì năm thứ ba mới đáng kể — mà không trồng thì năm thứ ba vẫn không có gì.

Trồng gần thùng. Ong dú bay gần, nên cây ngay quanh thùng có giá trị hơn hẳn cây ở cuối mảnh đất.

Cái giá của việc thiếu nguồn nhựa

Nó không hiện ra như «đàn chết». Nó hiện ra như đàn chậm:

Đàn phải đi xa hơn để tìm — và thời gian đó là thời gian không gom mật.

Trát lại chậm sau mỗi lần bị phá. Mỗi lần mở thùng, mỗi lần bọng vỡ, đàn phải đi gom nhựa để sửa. Nguồn xa thì quãng hồi phục dài ra.

Ống cửa mỏng, khe hở lâu bịt — tức là phòng thủ yếu hơn trước kiến.

⇒ Vườn nhiều hoa mà không có cây thân gỗ thì đàn đủ ăn nhưng thiếu vật liệu. Người nuôi thấy «đàn cứ lình xình» mà không hiểu vì sao, và đi tìm nguyên nhân trong cái thùng.

Một lưu ý về keo đem bán

Keo ong là nhựa cây gom từ chính khu vực quanh thùng, và nó áp vào mặt gỗ suốt nhiều tháng.

Nên mọi thứ đưa vào vùng đó đều có khả năng nằm lại trong nó: thuốc xịt, bả kiến, dầu nhớt bôi chân giá, mùi sơn. Đây là phần không kiểm nghiệm ở nhà được, không ngửi thấy, không nhìn thấy.

⇒ Vườn có bán keo thì nguyên tắc «không đưa hoá chất vào vùng quanh thùng» không còn là lời khuyên — nó là điều kiện.