Bắt đầu nuôi ong dú ở Trà Ôn: hai thùng xứ cam sành

Trà Ôn nằm bên sông Hậu, là vùng cam sành, dừa, nhãn và vườn tạp của Vĩnh Long. Vườn mương liếp, nhà nằm giữa vườn, kênh rạch chằng chịt.

Đây là kiểu vùng dễ cho người mới. Bài này viết cho người sắp đặt hai thùng đầu tiên, và gói lại trong ba việc cần biết từ đầu.

Việc một: chọn chỗ trong vườn mương liếp

Giữa mặt liếp, kê cao ngang tầm hông trở lên trên trụ riêng, dưới tán có nắng sớm lọt xuống nhưng che được nắng chiều.

Tránh sát bờ mương dù mát. Hơi nước bốc lên suốt ngày làm thùng ẩm liên tục, và mốc trong thùng ong dú thường phải bỏ thùng chứ khó cứu. Đây là lỗi phổ biến nhất của người mới ở miệt vườn.

Tránh luôn chỗ tối om dưới tán quá dày — mát nhưng không bao giờ khô.

Việc hai: đứng ngoài vườn chuyên canh

Cam sành được chăm sóc khá kỹ. Như mọi vườn chuyên canh, nên đặt thùng ở rìa vườn hoặc trong vườn tạp cạnh bên, thay vì giữa vườn.

Bán kính bay ba tới năm trăm mét là quá đủ để đàn hưởng nguồn hoa cả vườn mà tránh phần lớn rủi ro trực tiếp.

Và đừng trông cả năm vào cam: cái đỡ đàn hằng ngày là dừa, chuối, mít, cây bờ mương và cỏ hoa bờ liếp. Dừa quý nhất vì ra buồng gần như quanh năm.

Việc ba: năm đầu không lấy mật

Vùng dễ thì đàn lên nhanh và bọng mật đầy trông thấy, nên người mới hay muốn lấy.

Nhưng đàn mới mua về cần trọn năm đầu để xây tổ và tích dự trữ. Lấy mật năm đầu là cách làm đàn không bao giờ mạnh tới mức tách được — mà tách đàn mới là con đường tăng của nghề này.

Kiến: chống bằng khoảng cách

Đất ẩm nhiều mùn thì nhiều kiến. Cắt đường đi là cách hiệu quả nhất: trụ riêng, không để cành cây hay dây leo chạm thùng, chân trụ đặt trong chén nước và nhớ thay nước, đừng để lá rụng bắc cầu qua chén.

Nhưng kiến chỉ vào được đàn đã yếu. Nếu mất đàn vì kiến thì câu hỏi đúng là đàn yếu từ bao giờ và vì sao.

Một việc nhỏ cho tuần đầu

Sau khi đặt thùng, mỗi sáng dành mươi phút đứng nhìn cửa tổ — không mở thùng, chỉ nhìn nhịp ra vào.

Đó là mốc so sánh mà sau này không gì thay được: khi đàn bắt đầu suy, thứ đổi đầu tiên là nhịp ra vào, và chỉ người quen nhịp bình thường của chính đàn mình mới nhận ra sớm.