Một năm nuôi ong dú ở Tiền Giang: mùa trái và mùa mặn

Tiền Giang nay thuộc tỉnh Đồng Tháp, và trung tâm hành chính của tỉnh mới đặt ở phía Tiền Giang. Đây là một trong những vùng miệt vườn trù phú nhất nước: sầu riêng Cai Lậy, vú sữa Lò Rèn, thanh long Chợ Gạo, dừa, nhãn, sơ ri Gò Công.

Nghe qua thì đây là thiên đường của người nuôi ong dú, và phần lớn là đúng. Nhưng vùng này có một quãng khó mà miệt vườn phía trên không có.

Bốn quãng trong năm

Hạn mặn — quãng khó riêng của vùng này

Từ khoảng tháng 2 tới tháng 5, khi nước thượng nguồn ít và nắng gắt, mặn theo triều xâm nhập sâu vào các nhánh sông. Những năm mặn nặng thì vào rất sâu, và các huyện phía đông như Gò Công, Chợ Gạo, Tân Phú Đông chịu ảnh hưởng rõ nhất.

Với đàn ong dú, mặn không tác động trực tiếp — ong không uống nước kênh mặn thì tìm chỗ khác. Vấn đề là hai thứ gián tiếp:

Nước ngọt khan. Trong bán kính bay ba bốn trăm mét, những vũng nước quen thuộc có thể nhiễm mặn hoặc cạn. Đàn thiếu nước thì không làm mát tổ được trong nắng gắt, và suy dần mà không có dấu hiệu rõ.

Cây stress thì ít hoa. Vườn bị mặn hoặc thiếu nước tưới sẽ giảm ra hoa, có khi rụng lá. Nguồn hoa xuống đúng lúc đàn cần nhất.

Việc cần làm rất đơn giản và rẻ: một khạp hoặc lu hứng nước mưa có nắp, đặt cạnh chỗ đặt thùng, mặt nước thả vài cành cây hoặc miếng xốp để ong đậu mà không chìm. Nhiều nhà ở vùng này vốn đã trữ nước mưa cho người dùng — chỉ cần chừa một phần cho đàn ong.

Mùa trái rộ: đừng để nguồn hoa đánh lừa

Quãng cuối năm sang đầu năm là lúc vườn đẹp nhất, đàn sung nhất, bọng mật lên trông thấy. Đây cũng là lúc người mới dễ phạm hai sai lầm.

Lấy mật quá tay. Thấy đầy thì lấy, mà quên rằng ngay sau đó là quãng hạn mặn. Đàn bước vào tháng 3 với thùng đã bị vét là đàn sẽ suy suốt mùa khô.

Tách đàn sai thời điểm. Đàn mạnh thì muốn tách, nhưng tách vào tháng 1, tháng 2 nghĩa là cả đàn mẹ lẫn đàn con bước vào mùa khô trong tình trạng yếu nhất. Cửa sổ an toàn hơn là sau khi mưa về, khoảng tháng 5 tới tháng 8.

Vườn sầu riêng Cai Lậy: được và mất

Cai Lậy là thủ phủ sầu riêng, và vườn sầu riêng thì rợp, mát, ẩm vừa phải, thường có cây xen — môi trường tốt cho đàn.

Mặt kia: sầu riêng được chăm sóc dày, nhất là giai đoạn ra hoa đậu trái. Cách sống chung đã có người làm: đặt thùng ở rìa vườn, gần hàng rào và vườn tạp, thay vì giữa vườn chuyên canh. Bán kính bay vài trăm mét là quá đủ để đàn tới được cả vườn.

Nói thật một câu

Đây là vùng thuận, nhưng "thuận" không có nghĩa là không cần tính. Người nuôi ở đây mất đàn hầu hết vào quãng hạn mặn, và gần như luôn vì hai lý do có thể tránh: thiếu nước ngọt gần thùng, và đã lấy mật trước đó.