Ong dú ở Thốt Nốt: nghề phụ của người làm nghề khác

Thốt Nốt nằm ven sông Hậu phía bắc Cần Thơ, vùng lúa, xoài, dừa và cây ven kênh. Ở đây nghề chính của phần lớn nhà là ruộng, vườn hoặc nghề sông nước.

Nuôi ong dú ở vùng này hầu như không ai làm nghề chính. Nhưng đó không phải điểm yếu — nó là lý do nghề này hợp với nếp sống ở đây.

Nghề đòi ít thời gian nhất trong các nghề vườn

Đàn ong dú không cần cho ăn hằng ngày, không cần kiểm tra hằng tuần, không cần chuyển đàn theo mùa hoa. Ba việc duy trì cộng lại chưa tới một giờ mỗi tháng: kiểm cầu nối kiến, giữ khay nước, kiểm mái che sau mưa gió lớn.

Với người đã bận ruộng và vườn, đó là khác biệt quyết định. Một nghề đòi mặt hằng ngày thì không chen vào lịch được; nghề này thì chen được.

Và nó không cạnh tranh đất

Thùng ong chiếm chỗ bằng một cái trụ. Đặt dưới tán xoài, cạnh hàng rào, ở góc vườn — chỗ nào cũng được miễn cao ráo và có bóng.

Nó cũng không cạnh tranh nguồn nước và không cần phân bón. Với nhà đã có vườn xoài hoặc vườn tạp, phần nguồn hoa coi như sẵn.

Chỗ của mật trong nếp nhà miền Tây

Ở vùng này, thứ nhà làm được thì đem đãi khách và đem biếu — trái cây, khô, mắm, rượu. Mật ong dú rơi vào đúng khung đó: lượng ít, không bán đại trà, chủ yếu để dùng và để cho.

Điều đó định hình cách người ta nói về nó. Không ai quảng cáo, mà kể: nuôi mấy thùng sau vườn, mỗi năm được nhiêu đó, lấy vô cuối mùa mưa.

Cách kể đó thật ra là cách bán tốt nhất, và nó tự nhiên ở đây.

Ba việc phải làm cho đúng

Đặt trên liếp hoặc chỗ cao, cao hơn mực nước lớn nhất trong năm, vì vùng này nước lên xuống theo con nước và theo mùa.

Cách ruộng lúa một khoảng. Lúa không cho nguồn hoa mà vụ lúa thì có xử lý thuốc nhiều đợt. Đặt trong vườn nhà, không đặt ở bờ ruộng.

Chặn kiến. Vùng ẩm nhiều cây thì kiến nhiều; trụ riêng, gờ chặn, kiểm mỗi tháng.

Lấy mật

Cuối mùa mưa, khoảng tháng 10 tới tháng 12, khi đàn vừa qua mấy tháng nguồn hoa đều. Mỗi tổ khoảng ba phần mười tới một lít rưỡi mỗi năm.

Vài thùng sau vườn là đủ dùng cả năm và còn để cho — đúng quy mô mà nghề phụ nên có.

Một điểm hay bị bỏ qua: cây ven kênh

Ở vùng này, phần nguồn hoa đáng kể nhất nhiều khi không nằm trong vườn ai cả, mà là dải cây tạp mọc dọc bờ kênh — bình bát, gáo, bần, so đũa, cây bụi đủ loại.

Không ai trồng chúng, nên cũng ít ai tính chúng vào khi chọn chỗ đặt. Nhưng chúng nhiều loài và trổ rải rác quanh năm, đúng kiểu nguồn mà đàn cần.

Vườn nào có mặt giáp kênh với dải cây tạp còn nguyên thì đó là lợi thế thật, và là lý do không nên phát trắng bờ kênh cho gọn.