Ong dú ở thành phố Kon Tum: vườn bên sông Đắk Bla

Thành phố Kon Tum nằm trong thung lũng thấp bên sông Đắk Bla, thấp hơn nhiều so với Măng Đen và các xã vùng cao quanh tỉnh cũ. Đây là vùng ấm, trồng được cà phê vối, cao su và cây ăn trái nhiệt đới.

Với đàn ong dú, đó là dấu hiệu rõ nhất: vùng này nuôi được, khác hẳn vùng cao chỉ cách vài chục cây số.

Vườn quanh nhà và cây bên sông

Nguồn hoa ở đây không đến từ lô chuyên canh mà từ những thứ quen thuộc: vườn sau nhà với mít, chuối, xoài, bơ; hàng rào cây; cây bên sông Đắk Bla; và cây quanh các công trình cũ, nhà thờ, nhà rông trong các làng.

Nhiều làng ở vùng này còn giữ được cây lớn quanh khu sinh hoạt chung — cây đã mấy chục năm, thân có bọng, tán rộng. Đó vừa là nguồn hoa vừa là kiểu chỗ mà ong dú tự chọn khi được chọn.

Điều kiểu vườn này dạy

Ba đặc điểm lặp lại ở mọi vườn lâu năm, và đều bắt chước được:

Nhiều loài cây. Cây này tàn thì cây kia trổ, nên hiếm tháng nào trống nguồn hoa.

Canh tác nhẹ tay. Cây đã lớn nên ít phải can thiệp, không có những đợt xử lý dày như vườn chuyên canh.

Kín đáo mà vẫn có nắng sớm. Rợp nhưng không tối om — đủ che nắng chiều mà vẫn để thùng khô sương đêm.

Mùa khô Tây Nguyên vẫn phải tính

Dù là thung lũng thấp, vùng này vẫn có mùa khô từ khoảng tháng 12 tới tháng 3: gió khô, đêm lạnh hơn ngày nhiều, suối cạn.

Ba việc: đặt thùng sau vật chắn gió với cửa tổ quay hướng khuất; duy trì một khay nước ngọt cạnh thùng; và không lấy mật trước hoặc trong quãng đó.

Phân biệt với vùng cao trong cùng tỉnh cũ

Kon Tum cũ có cả Măng Đen ở hơn một nghìn mét và vùng sâm Ngọc Linh còn cao hơn. Những nơi đó mát lạnh quanh năm và không nuôi ong dú ngoài trời được.

Cách phân biệt không cần đo độ cao: quanh nhà trồng được cà phê vối, mít, chuối ra trái đều thì nuôi được; trồng rau ôn đới, thông, sâm thì không.

Người ở vùng cao muốn theo nghề này thì phương án thực tế là đặt đàn ở thung lũng thấp như quanh thành phố, hoặc gửi vườn người quen dưới đó.

Quy mô

Vài thùng vườn nhà là quy mô hợp trong thành phố. Muốn nhiều hơn thì tìm về các xã ven sông và vùng có vườn nhiều tầng, hoặc nơi còn cây rừng gần khu dân cư.

Một tổ vẫn cho khoảng ba phần mười tới một lít rưỡi mật mỗi năm; cách tăng là tăng số đàn qua tách, và tách thì phụ thuộc đàn có qua mùa khô khoẻ hay không.