Một năm ở thành phố Hà Tĩnh: hai đầu khó của đàn ong dú

Thành phố Hà Tĩnh nằm trên đồng bằng hẹp giữa dãy Trường Sơn và biển, bên sông Rào Cái. Nguồn hoa là cây vườn nhà, cây ven sông, cùng lúa ở phần ruộng quanh đó.

Phần lớn vùng nuôi ong dú ở Việt Nam chỉ có một quãng khó trong năm. Hà Tĩnh có hai, và điều đó định hình cả lịch chăm.

Đầu khó thứ nhất: gió Lào, khoảng tháng 5 tới tháng 8

Gió tây nam vượt Trường Sơn xuống, khô và nóng. Có những đợt nhiệt độ rất cao kèm gió liên tục nhiều ngày.

Với đàn, hai hệ quả: thùng bị hun nóng và đàn mất nước nhanh; cây cỏ héo nên nguồn hoa kém đi đúng lúc lẽ ra đang là mùa tốt.

Việc phải làm: thùng phải nằm dưới tán cây thật chứ không chỉ tấm lợp; phía tây có vật chắn; và khay nước ngọt phải đầy suốt quãng này.

Đầu khó thứ hai: rét, khoảng tháng 12 tới tháng 2

Gió mùa đông bắc và những đợt rét kéo dài. Ong dú là loài nhiệt đới, không có cơ chế qua lạnh dài ngày, nên đây là quãng nguy hiểm nhất trong năm.

Việc phải làm ngược hẳn với mùa gió Lào: chỗ đặt phải khuất gió bắc — nép phía nam tường nhà, sau hàng tre hoặc hàng cây; thùng gỗ dày ghép khít; và tuyệt đối không lấy mật.

Chú ý cái mâu thuẫn ở đây: mùa hè cần thoáng và mát, mùa đông cần kín gió. Chỗ đặt tốt ở Hà Tĩnh là chỗ giải được cả hai — dưới tán cây, khuất hướng bắc và hướng tây, nhưng không bịt kín.

Mùa bão cũng phải tính

Vùng này hứng bão và mưa lớn vào quãng tháng 9 tới tháng 11. Không phải mối nguy trực tiếp cho đàn như rét, nhưng mái bay và trụ nghiêng thì thùng hở, và thùng hở ngay trước mùa đông là chuyện tệ.

Chôn trụ sâu, cố định mái chắc, và đi kiểm sau mỗi đợt gió lớn.

Lấy mật vào lúc nào

Cửa sổ hợp lý ở đây khá hẹp: khoảng cuối mùa mưa, tháng 10 tới đầu tháng 11, sau khi đàn đã hồi lại từ mùa gió Lào và trước khi bước vào rét.

Và chỉ lấy khi đàn thật sự khoẻ. Ở vùng có hai đầu khó, giữ đàn sống qua năm quan trọng hơn lấy được thêm một ít mật.

Kỳ vọng thực tế

Vùng này nuôi được, ở quy mô vườn nhà, với sản lượng nghiêng về đầu thấp của khoảng ba phần mười tới một lít rưỡi mỗi tổ mỗi năm. Ai muốn quy mô lớn thì phải nhìn về phía Nam.