Ba thứ giết đàn ong dú ở thành phố Cà Mau

Thành phố Cà Mau nằm giữa vùng đất thấp nhất và ẩm nhất nước, bốn bề là kênh rạch, vuông tôm và rừng ngập. Nguồn hoa đến từ dừa, chuối, cây ven kênh và vườn nhà.

Về nhiệt độ thì đây gần như là vùng lý tưởng cho ong dú: ấm quanh năm, không mùa lạnh, không sương muối. Nhưng đàn ở đây vẫn chết, và thường chết theo ba cách rất đặc trưng của vùng này.

Một: mốc

Cà Mau ẩm gần như quanh năm. Thùng kê thấp, mái đọng nước, hoặc đặt dưới tán quá dày thì bên trong không bao giờ khô — và mốc trong thùng ong dú thường tới lúc phát hiện thì đã quá muộn.

Cách phòng nằm hết ở lúc đặt chứ không phải lúc chữa: kê cao trên trụ riêng; mái dốc hẳn và cao hơn nắp thùng cho không khí đi qua; chọn chỗ có nắng sớm lọt xuống; gỗ dày ghép khít.

Dấu hiệu sớm là mùi — mở nắp thấy mùi ẩm mốc chứ không phải mùi sáp và mật thì phải xử ngay.

Hai: kiến

Vùng ẩm và nhiều cây thì kiến nhiều, và kiến là kẻ thù thường trực của tổ ong dú. Một đàn yếu sẵn gặp đợt kiến tấn công là mất trong vài ngày.

Biện pháp đơn giản mà hiệu quả: trụ đặt thùng phải là trụ riêng, không để cành cây, dây leo hay mái nhà chạm vào thùng — kiến chỉ cần một cây cầu. Trên trụ làm một gờ chặn hoặc vòng ngăn, kiểm lại mỗi tháng vì cỏ mọc và cành vươn sẽ nối cầu lại lúc nào không hay.

Ba: thiếu nước ngọt

Nghe phi lý ở xứ sông nước, nhưng phần lớn nước quanh thành phố Cà Mau là nước lợ hoặc mặn, đặc biệt trong mùa khô và ở những khu gần vuông tôm.

Đàn thiếu nước ngọt thì suy dần trong nhiều tháng mà không có dấu hiệu rõ — không sập đột ngột như bị kiến, không bốc mùi như mốc. Đó là kiểu chết khó nhận ra nhất.

Khắc phục rẻ: một khay nông đựng nước mưa hứng trữ, có vật nổi cho ong đậu, che bớt nắng để đỡ bốc hơi, châm lại đều.

Còn thứ thứ tư ít gặp hơn

Gió mùa và mưa lớn có thể thổi bay mái che hoặc làm nghiêng trụ trên nền đất mềm. Không giết đàn ngay, nhưng thùng nghiêng và hở thì mở đường cho cả ba thứ ở trên.

Chôn trụ sâu, cố định mái chắc, và sau mỗi đợt mưa gió lớn thì đi một vòng nhìn lại — việc mất năm phút.

Điều tích cực

Cả ba thứ trên đều là thứ người nuôi chủ động phòng được, khác hẳn rét hay sương muối ở miền Bắc là thứ không chống nổi.

Làm đủ ba việc — kê cao thoáng, chặn kiến, có nước ngọt — thì Cà Mau là vùng nuôi ổn định, đàn khoẻ quanh năm và tách được đều.