Một năm nuôi ong dú ở Thanh Hoá: bốn mùa rõ rệt

Thanh Hoá là tỉnh đầu tiên tính từ nam ra mà bốn mùa hiện rõ: xuân ẩm, hè nóng có gió Lào, thu mưa bão, đông rét. Với một loài nhiệt đới như ong dú, cái mùa thứ tư mới là mùa quyết định.

Nên lịch cả năm của người nuôi ở đây không xoay quanh chuyện thu được bao nhiêu, mà xoay quanh một câu duy nhất: làm sao để đàn bước vào tháng chạp với quân đông và dự trữ đầy.

Vì sao chỉ có một quãng để tách đàn

Ở miền Nam, đàn mạnh lúc nào thì tách lúc đó, gần như quanh năm. Ở đây thì khác: đàn tách ra là đàn yếu đi trong vài tháng đầu — cả đàn mẹ lẫn đàn con đều phải xây lại và lên quân.

Nghĩa là đàn tách vào tháng 8, tháng 9 sẽ bước vào mùa đông trong tình trạng yếu nhất. Đó gần như là quyết định mất đàn, chỉ là chưa thấy ngay.

Cửa sổ an toàn là khoảng tháng 4 tới tháng 7 — đủ sớm để cả hai đàn có mấy tháng nắng ấm hồi phục và tích dự trữ trước khi rét về.

Mùa đông: ba việc, và một việc không nên làm

Việc một: để đàn đủ dự trữ. Quan trọng hơn mọi biện pháp che chắn cộng lại. Đàn bước vào rét với thùng đã bị lấy mật thì không cách nào cứu. Ở vùng này, mật chỉ nên lấy vào quãng giữa năm, và chỉ lấy của đàn thật sự đầy.

Việc hai: chắn hướng gió mùa đông bắc. Đặt thùng sát tường nhà phía nam, sau vật chắn dày, hoặc dưới mái hiên. Gió rét thổi thẳng cửa tổ làm tổ mất nhiệt cả đêm.

Việc ba: che mưa phùn. Cái hại nhất của mùa đông miền Bắc không phải lạnh khô mà là lạnh kèm ẩm. Mưa phùn dai dẳng làm thùng ẩm liên tục, và ẩm cộng lạnh là tổ hợp giết đàn nhanh nhất. Mái che phải đủ rộng để mưa tạt không ướt được thùng.

Việc không nên làm: quây kín thùng để giữ ấm. Nghe hợp lý nhưng sai. Quây kín thì hơi nước từ trong tổ không thoát được, đọng lại thành ẩm — đúng thứ đang muốn tránh. Chỉ chắn gió và che mưa, vẫn để thùng thoáng khí.

Vùng nào trong tỉnh dễ hơn

Vùng đồi thấp phía tây — Thọ Xuân, Triệu Sơn, quanh Bến En — thường dễ hơn đồng bằng ven biển: có đồi và cây che gió, nhiều vườn tạp nhiều tầng, ít bị gió biển mùa đông.

Vùng ven biển Sầm Sơn, Hoằng Hoá, Quảng Xương thì trống trải, gió mùa đông bắc thổi thẳng từ biển vào, và mùa hè thì nắng gắt. Nuôi được nhưng phải đặt trong làng, sau vườn nhà, không đặt chỗ trống.

Vùng núi cao phía tây — Quan Hoá, Mường Lát, Bá Thước trên cao — thì rét sâu hơn hẳn, và đó là ranh giới thật. Nhìn cây quanh nhà là biết: nơi nào còn trồng mít, xoài, chuối ra trái đều thì nuôi được; nơi nào trồng đào, mận, có sương muối mùa đông thì rất khó.

Kỳ vọng nên đặt ở đâu

Đây là vùng nuôi được nhưng không phải vùng cho sản lượng. Mỗi năm đàn chỉ có khoảng ba bốn tháng thật sự thuận, phần còn lại là cầm cự hoặc hồi phục. Một tổ cho khoảng ba phần mười tới một lít rưỡi mật mỗi năm, và ở đây phần lớn đàn nằm ở nửa dưới.

Nuôi vài thùng trong vườn nhà, có mật dùng và làm quà, xem con ong mỗi ngày — đó là quy mô hợp. Ai tính chuyện nghề thì nên biết trước rằng cùng số vốn ấy, ở vùng khí hậu nóng cho kết quả khác hẳn.