Bắt đầu nuôi ong dú ở Thái Bình: hai thùng giữa quê lúa

Thái Bình cũ nay thuộc tỉnh Hưng Yên. Đây là vùng lúa thuần nhất đồng bằng Bắc Bộ: ruộng trải dài, làng mạc dày, ít đồi núi, và bờ biển Thái Thuỵ, Tiền Hải phía đông.

Bài này viết cho người sắp mua hai thùng đầu tiên ở đây, và bắt đầu bằng điều quan trọng nhất.

Nguồn hoa nằm trong làng, không ở ngoài đồng

Lúa thụ phấn nhờ gió, hoa không hấp dẫn ong. Một cánh đồng vài trăm hecta với đàn ong dú gần như là vùng trống.

Cái nuôi đàn ở đây là làng: vườn sau nhà, ao làng có cây quanh bờ, chuối, cau, bưởi, nhãn, khế, hàng rào râm bụt, cây đa đầu làng, và vườn cây cảnh ở những xã có nghề.

Với bán kính bay chỉ ba tới năm trăm mét, một cái làng Bắc Bộ điển hình đủ nuôi vài thùng — nhiều hơn hẳn cánh đồng bao quanh nó. Đây là điều người mới hay hiểu ngược.

Chọn tháng bắt đầu: mùa xuân

Khoảng tháng 3 tới tháng 5, sau khi hết rét. Đàn có trọn mùa hè và mùa thu để ổn định chỗ mới và tích dự trữ trước mùa đông đầu tiên.

Mua vào mùa thu là đưa đàn vừa dời chỗ vào thẳng mùa đông khi chưa kịp quen — nguyên nhân của phần lớn ca mất đàn năm đầu ở miền Bắc.

Đặt hai thùng ở đâu

Ở đồng bằng trống trải, chắn gió bắc quan trọng hơn mọi thứ khác. Không có đồi núi nào cản, gió mùa đông bắc thổi thẳng qua cánh đồng vào làng.

Chỗ tốt nhất thường là góc vườn sau nhà có tường bao, hoặc sát tường nhà hướng nam, hoặc dưới mái hiên. Tường gạch hấp nhiệt ban ngày và toả lại ban đêm, làm biên độ nhiệt dịu đi.

Ba điều cần cùng lúc: kín gió bắc, có chút nắng sớm để thùng khô sương đêm, và gần chỗ mình đi qua mỗi ngày.

Vùng ven biển Thái Thuỵ, Tiền Hải

Có rừng ngập mặn, phi lao và vườn nhà. Gió biển mạnh cả mùa đông lẫn mùa hè, nên phải đặt sâu trong làng sau vật chắn. Cộng thêm nước: vùng ven biển có thể thiếu nguồn nước ngọt tự nhiên trong bán kính bay, nên một khay nước là cần.

Năm đầu: đừng lấy mật

Ở vùng có mùa đông, phần dự trữ trong tổ là thứ giữ cho đàn sống qua những tuần không ra ngoài được. Quy tắc: chỉ lấy vào quãng giữa năm từ đàn thật sự đầy, và không lấy từ tháng 8 trở đi. Đàn mới mua về năm đầu thì không lấy gì.

Vì sao hai thùng

Vì năm đầu là năm học. Hai thùng thì mỗi sai lầm chỉ tốn hai thùng, mà bài học thu được y như nuôi mười: biết góc nào trong vườn nhà kín gió thật, biết tháng nào quanh làng có hoa, và biết đàn của mình qua mùa đông ở đây thế nào.

Đàn nào qua được mùa đông đầu tiên với quân còn đông thì các năm sau nhẹ hơn nhiều, và tăng đàn bằng tách vào quãng giữa năm.