Một năm nuôi ong dú ở Tây Sơn: thung lũng hút gió

Tây Sơn nằm trong thung lũng sông Kôn, kẹp giữa các dãy núi phía tây Bình Định cũ, nay thuộc Gia Lai. Quanh đó là mía, keo và cây rừng chân núi.

Địa hình thung lũng ở đây không chỉ là chuyện cảnh quan — nó làm cho cả hai mùa đều gắt hơn vùng đồng bằng ven biển kế bên.

Mùa hè: gió tây dồn qua thung lũng

Gió tây vượt núi xuống thì khô và nóng, và thung lũng hẹp thì dồn gió lại. Từ khoảng tháng 5 tới tháng 8, đây là vùng nóng bậc nhất khu vực.

Với đàn: thùng bị hun nóng, đàn mất nước nhanh, và cây cỏ héo nên nguồn hoa kém đi đúng lúc lẽ ra đang là mùa tốt.

Ba việc: tán cây thật che nắng chứ không chỉ tấm lợp; vật chắn ở phía tây; và khay nước không được cạn.

Mùa mưa: ngắn, dồn và có lũ

Mưa ở đây dồn vào cuối năm, khoảng tháng 9 tới tháng 12, và sông Kôn có lũ. Vùng thung lũng thì nước lên nhanh và rút cũng nhanh.

Đặt thùng trên nền cao trong xóm, không đặt ở bãi thấp ven sông. Trụ chôn sâu, mái cố định chắc — mưa lớn kèm gió trong thung lũng mạnh hơn người ta nghĩ.

Vì sao quãng tốt nhất lại là đầu năm

Ngược với miền Nam. Ở đây mưa kết thúc vào cuối năm, nên đầu năm là lúc cây vừa hồi sau mưa, đất còn ẩm, và trời chưa vào mùa gió tây.

Đó là cửa sổ để tách đàn và để đàn gây dựng. Ai lấy lịch của miền Nam áp vào đây sẽ tách đàn nhầm vào lúc sắp bước vào quãng gắt nhất.

Mía và keo không phải nguồn hoa

Hai cây phủ diện tích lớn nhất đều không cho nguồn mật đáng kể. Nguồn thật là vườn nhà trong xóm, cây rừng chân núi, và dải cây ven sông Kôn.

Chọn chỗ đặt theo vườn và theo chân núi, không theo cánh đồng.

Lấy mật

Cuối mùa mưa, khoảng tháng 11 tới tháng 12, khi đàn vừa qua mấy tháng nguồn hoa khá và trước khi vào quãng khô.

Không lấy trong hoặc ngay trước mùa gió tây — đó là quãng đàn cần dự trữ nhất trong năm ở vùng này.

Chân núi là chỗ nên ưu tiên

Vườn ở chân núi có ba cái lợi cùng lúc: gần cây rừng nên nguồn hoa đều hơn; có tán và địa hình chắn bớt gió tây; và cao ráo nên không lo lũ.

Một cách so với vùng ven biển kế bên

Người ở đây đọc kinh nghiệm của vùng đồng bằng ven biển Bình Định cũ thì nên nhớ hai chỗ khác nhau ở mức độ chứ không khác ở nhịp: cùng mưa cuối năm, nhưng thung lũng thì mùa hè nóng hơn hẳn và mùa mưa thì nước lên nhanh hơn.

Nghĩa là lời khuyên về lịch mùa dùng chung được, còn lời khuyên về che nắng, chắn gió tây và chọn nền cao thì ở đây phải làm kỹ hơn.