Đặt thùng ong dú ở Quảng Trị: gió Lào và đất cát

Quảng Trị nay gồm cả Quảng Bình cũ, trải từ biển lên tới dãy Trường Sơn. Đây là vùng khí hậu khắc nghiệt vào loại nhất nước: gió Lào khô rát mùa hè, mưa lũ mùa thu, rét mùa đông, và một dải đất cát ven biển gần như không giữ được nước.

Với đàn ong dú, ở vùng như thế thì chỗ đặt thùng quyết định gần như tất cả. Cùng một đàn, cùng một cách chăm, đặt đúng chỗ thì sống khoẻ, đặt sai chỗ thì không cách nào cứu.

Gió Lào: cái làm đàn kiệt mà không ai đếm

Từ khoảng tháng 4 tới tháng 8, gió tây nam vượt Trường Sơn xuống, khô và nóng. Nó không giết đàn trong một ngày. Nó làm đàn kiệt dần: ong ra vào phải chống gió, mất nước nhanh, và thùng phơi trong gió khô thì bên trong mất ẩm.

Cách chặn duy nhất có tác dụng là vật chắn. Không phải quây kín thùng — quây kín thì bí hơi và nóng thêm — mà là một vật chắn đứng cách thùng một khoảng, chắn hướng gió chính, để gió đi vòng qua thay vì thổi thẳng cửa tổ.

Vật chắn tốt nhất là thứ sống: bụi tre, hàng chè tàu, hàng dâm bụt, rặng cây dày. Vừa chắn gió vừa giữ ẩm quanh đó, lại còn cho hoa. Tường gạch hay tôn thì chắn được gió nhưng hấp nhiệt, nên phải đặt cách xa hơn.

Đất cát ven biển: ba thứ phải giải quyết

Dải cát từ Vĩnh Linh xuống Hải Lăng, và vùng ven biển Quảng Bình cũ, có đặc điểm riêng mà vùng đất thịt không có.

Cát hấp nhiệt và phản nắng. Buổi trưa mặt cát nóng rát, hơi nóng bốc lên từ dưới. Thùng đặt trên nền cát trống thì nóng cả từ trên lẫn từ dưới. Phải có tán che, và phải kê cao khỏi mặt cát.

Cát không giữ nước. Sau mưa thì nước rút gần như ngay, nên trong bán kính bay có thể không có vũng nước nào. Một khay nước nông có vật nổi là việc phải làm ở vùng này.

Cát nghèo cây. Vùng cát trồng được phi lao, keo, khoai, đậu — ít cây cho hoa. Chỗ đặt thùng nên nghiêng về phía làng, nơi có vườn nhà với dừa, chuối, mít, hàng rào cây — chứ không ra phía cồn cát dù trống trải thoáng đãng.

Mùa lũ: kê cao là việc làm một lần

Vùng này lũ về nhanh và cao. Nguyên tắc giống mọi vùng lũ nhưng phải nghiêm hơn: kê thùng cao hơn mức lũ cao nhất từng thấy, chứ không phải mức lũ năm ngoái. Làm một lần bằng trụ chắc chắn rồi để yên nhiều năm, đừng tính chuyện dời thùng mỗi khi có tin lũ — dời chỗ khi trời sắp mưa bão là làm đàn suy đúng lúc nó cần yên nhất.

Vùng tiêu và Khe Sanh — hai chỗ dễ thở nhất tỉnh

Vùng trồng tiêu ở Vĩnh Linh, Cam Lộ có lợi thế: tiêu leo trụ sống, mà cây trụ sống mới là nguồn hoa; vườn tiêu lại có tán che và giữ ẩm tốt hơn đất trống.

Khe Sanh, Hướng Hoá ở độ cao vài trăm mét, mát hơn đồng bằng, trồng cà phê chè và có rừng quanh. Đây là vùng dễ chịu nhất tỉnh cho đàn ong: không bị gió Lào nung như đồng bằng, không bị cát nóng như ven biển, và có vườn nhiều tầng. Nhưng cũng cần lưu ý chỗ trũng đọng sương lạnh về đêm — tránh đặt thùng ở đáy thung lũng.

Kỳ vọng thực tế

Đây là vùng khó, và nên nói thẳng như vậy. Đàn ở Quảng Trị mỗi năm phải qua ba bài kiểm tra: gió Lào, lũ, và rét đợt. Một tổ cho khoảng ba phần mười tới một lít rưỡi mỗi năm, và ở đây phần lớn nằm ở nửa dưới của khoảng đó.

Nhưng vùng khó không có nghĩa là không nuôi được. Nuôi vài thùng trong vườn nhà, chọn đúng chỗ, che đúng hướng, không lấy mật vào cuối năm — đó là cách người ở đây làm được. Còn tính chuyện trại lớn thì nên nhìn về phía Khe Sanh và vùng gò đồi có vườn, đừng nhìn ra vùng cát.