Quảng Ninh có mật ong rừng Yên Tử, vậy ong dú thì sao

Quảng Ninh có tiếng về mật ong từ lâu: mật ong rừng Yên Tử, mật ong hoa vải Đông Triều, mật ong bạc hà bán cho khách du lịch Hạ Long. Với người mới tìm hiểu, dễ kết luận đây là vùng nuôi ong tốt, nên ong dú chắc cũng vậy.

Cần tách bạch hai chuyện khác nhau.

Ngộ nhận: mật ong nổi tiếng ở đây là mật ong dú

Phần lớn không phải. Mật ong rừng Yên Tử, mật hoa vải, mật ong nuôi ở vùng đồi Đông Triều, Uông Bí — đó là mật của các loài ong khác: ong mật nuôi thùng, hoặc ong rừng bản địa.

Những loại đó hoàn toàn có giá trị riêng, và nghề ong ở Quảng Ninh là nghề thật có truyền thống. Nhưng ong dú là loài khác: con nhỏ hơn nhiều, không có ngòi đốt, làm tổ trong hốc kín, và một tổ chỉ cho khoảng ba phần mười tới một lít rưỡi mật mỗi năm thay vì hàng chục lít.

Với người mua, cách phân biệt đơn giản nhất: mật ong dú lỏng hơn, chua rõ hơn, và luôn ít nên không bao giờ rẻ. Chỗ nào chào bán mật ong dú số lượng lớn với giá dễ chịu thì con số tự nó đã là câu trả lời.

Vậy ong dú ở Quảng Ninh nuôi được không

Được ở quy mô nhỏ, và khó hơn miền Nam nhiều. Lý do vẫn là mùa đông: đây là vùng ven biển phía bắc, mùa đông có gió mùa đông bắc thổi thẳng từ biển vào, rét đậm kèm mưa phùn và ẩm cao.

Ong dú là loài nhiệt đới, không có cơ chế qua mùa lạnh. Nó không chết vì một đêm rét, nhưng một đợt rét kéo dài kèm ẩm, với đàn đã yếu hoặc thiếu dự trữ, thì có thể mất.

Nghĩa là ở đây, nghề này không chạy theo sản lượng được. Vài thùng trong vườn nhà, đặt kín gió, không lấy mật nửa cuối năm — đó là quy mô thực tế.

Vùng nào trong tỉnh dễ thở hơn

Vùng đồi Đông Triều, Uông Bí phía trong đất liền — nơi có vườn na, vải, cây ăn trái và có đồi che gió — dễ hơn vùng ven biển trống trải. Ở đó nguồn hoa từ vườn tốt và gió mùa đông bị đồi và cây cản bớt.

Vùng đảo và ven biển Hạ Long, Vân Đồn, Cô Tô thì gió biển mùa đông rất mạnh, và đó là thử thách lớn hơn cả nhiệt độ. Nếu nuôi thì phải đặt sâu trong khu dân cư, sau nhà, sau vật chắn kín.

Cách dùng lợi thế của vùng này

Quảng Ninh có dòng khách du lịch rất lớn và quen mua đặc sản. Với người nuôi được vài chục thùng ở vùng đồi, đó là đầu ra thuận.

Nhưng cách bán tử tế ở vùng có sẵn tiếng về mật ong lại quan trọng hơn nơi khác: phải nói rõ đây là mật ong dú, khác với mật ong rừng mà khách quen, và giải thích trước vị chua đặc trưng. Khách mua nhầm kỳ vọng rồi thất vọng là mất khách vĩnh viễn, dù hàng thật.

Một điều người nuôi ở đây làm được mà miền Nam không có

Vùng này có mùa đông rõ, nghĩa là có một quãng vài tháng đàn gần như không hoạt động. Nghe là bất lợi, nhưng nó tạo ra một nhịp mà người nuôi tận dụng được: quãng nghỉ để làm việc của người.

Đóng thùng mới, sửa mái che, dựng vật chắn gió, trồng thêm cây cho vụ sau, chuẩn bị chỗ đặt cho đàn tách năm tới — những việc này ở miền Nam phải chen vào giữa lúc đàn đang hoạt động, còn ở đây có hẳn một quãng rảnh.

Người nuôi lâu ở miền Bắc thường nói chính cái nhịp bốn mùa đó làm nghề dễ tổ chức hơn: mỗi việc có mùa của nó, không phải lúc nào cũng dở dang.