Ba thứ làm mất đàn ong dú ở Phú Yên: nắng, gió, bão

Phú Yên cũ nay thuộc tỉnh Đắk Lắk. Đây là dải đồng bằng ven biển hẹp kẹp giữa núi và biển, có dừa Sông Cầu, lúa Tuy Hoà, keo trên đồi, và bờ biển dài.

Về nhiệt độ thì vùng này rất hợp ong dú, không có mùa lạnh nào đáng kể. Đàn mất ở đây gần như không bao giờ vì rét. Ba nguyên nhân thật, xếp theo số ca.

Một: nắng gắt và thùng quá nóng

Phú Yên nắng nhiều, và dải đồng bằng ven biển thì trống, ít cây cao che. Thùng đặt chỗ trống nóng cả từ trên xuống lẫn từ mặt đất hắt lên.

Dấu hiệu dễ thấy nhất: buổi chiều ong bu thành đám ngoài cửa tổ mà không đi làm, nhiều ngày liền. Nhiều người tưởng đó là đàn đông khoẻ, thực ra đàn đang phải dồn sức hạ nhiệt thay vì kiếm ăn. Kéo dài vài tuần là quân giảm.

Cách xử: mái che đặt cao hơn nắp thùng một khoảng cho không khí đi qua, kê thùng cao khỏi mặt đất, và ưu tiên đặt dưới tán cây thật thay vì chỉ che bằng tấm lợp. Tán cây vừa che vừa giữ ẩm quanh đó.

Hai: gió biển

Dải ven biển có gió gần như quanh năm. Cửa tổ hứng gió trực diện thì ong ra vào tốn sức, ngày gió lớn gần như không làm được gì.

Cách xử là đặt sau vật chắn, tốt nhất là cây sống: bụi tre, hàng dừa, rặng cây dày, hàng rào kín. Vật chắn nên cách thùng một khoảng để gió đi vòng chứ không quây sát vì sẽ bí hơi.

Ở vùng này còn một chi tiết nữa: hơi muối trong không khí ăn mòn đinh vít và bản lề nhanh hơn trong đất liền. Dùng gỗ dày, ít chi tiết kim loại, và xem lại thùng định kỳ.

Ba: bão và mưa lũ cuối năm

Như cả dải Nam Trung Bộ, mưa ở đây dồn vào khoảng tháng 9 tới tháng 12, kèm bão. Thùng bị lật trong đêm bão là mất cả đàn, và đó là thứ chặn được trước cả tháng.

Ba việc chuẩn bị trước mùa bão, không phải trong mùa bão: kê thùng cao hơn mức ngập cao nhất từng thấy; cố định chân trụ và chằng chắc; mái che dốc thoát nước hẳn, không đọng.

Và việc thứ tư quan trọng không kém: không lấy mật vào cuối mùa mưa. Đàn cần dự trữ để đi qua quãng ít ngày nắng.

Vùng nào trong tỉnh cũ dễ thở hơn

Vùng dừa Sông Cầu và các thung lũng khuất sau núi thường dễ hơn dải đồng bằng trống ven biển: có cây cao che, ít gió hơn, và nguồn hoa từ dừa đều quanh năm.

Vùng đồng lúa Tuy Hoà rộng nhưng ít cây cho hoa. Nuôi được nếu đặt trong làng, gần vườn nhà có dừa, chuối, mít, cây bờ rào, chứ không ra giữa đồng.

Vùng đồi keo phía tây thì keo gần như không cho nguồn hoa, nên vẫn phải dựa vào vườn tạp quanh nhà.

Một điểm tích cực

Ba nguyên nhân trên đều là thứ người nuôi chủ động chặn được, và đều chặn bằng việc chọn chỗ đặt cùng chuẩn bị trước mùa. Vùng này không có mùa lạnh, không có quãng rét nào đe doạ đàn, nên nếu làm đủ ba việc thì đây là vùng nuôi khá ổn định.