Cây gì nuôi ong dú ở Phong Điền: miệt vườn Cần Thơ

Phong Điền là miệt vườn điển hình của Cần Thơ: dâu Hạ Châu, vú sữa, sầu riêng, chôm chôm, nhãn, mít, dừa — trồng xen nhau trên vườn mương liếp, nhà nằm giữa vườn.

Đây là một trong những vùng nuôi ong dú tốt nhất nước, và lý do rất cụ thể chứ không phải chung chung.

Vì sao vườn nhiều tầng lại quyết định

Ong dú chỉ bay ba tới năm trăm mét. Trong vòng tròn nhỏ đó, thứ quyết định là có bao nhiêu loại cây và chúng ra hoa rải đều tới đâu.

Vườn chuyên canh một loại thì cả vùng trổ cùng lúc rồi tắt: một đợt mạnh, rồi mười tháng trống. Vườn nhiều tầng nhiều loại thì cây này tàn cây kia trổ, gần như tháng nào cũng có gì đó.

Phong Điền thuộc kiểu thứ hai, và đó là lý do đàn ở đây tách được đều đặn hơn nhiều vùng khác — điều quan trọng vì tăng số đàn mới là con đường của nghề này, chứ sản lượng mỗi tổ thì ở đâu cũng chỉ khoảng ba phần mười tới một lít rưỡi mỗi năm.

Dừa và chuối: hai thứ đừng bỏ

Trong bảng trên, dừa và chuối là hai thứ ít được nhắc khi nói về miệt vườn đặc sản, nhưng lại quan trọng nhất với đàn ong vì cho hoa gần như quanh năm.

Vườn nào chuyển hết sang chuyên canh một loại cây ăn trái và bỏ dừa, bỏ chuối, thì đàn ong mất phần nền. Giữ vài cây dừa, vài bụi chuối quanh chỗ đặt thùng là việc gần như không tốn gì.

Chỗ đặt trong vườn mương liếp

Giữa mặt liếp, kê cao ngang tầm hông trở lên, dưới tán có nắng sớm lọt xuống nhưng che được nắng chiều.

Tránh sát bờ mương dù mát: hơi nước bốc lên suốt ngày làm thùng ẩm liên tục, dễ lên mốc bên trong, mà mốc trong thùng ong dú thường phải bỏ thùng.

Tránh luôn chỗ tối om dưới tán quá dày — mát nhưng không bao giờ khô.

Sầu riêng: hưởng nguồn hoa nhưng đứng ngoài

Vườn sầu riêng được chăm dày nhất trong các loại cây miệt vườn, nhất là giai đoạn ra hoa đậu trái.

Cách sống chung: đặt thùng ở rìa vườn, gần vườn tạp hoặc nhà ở, thay vì giữa vườn chuyên canh. Bán kính bay vài trăm mét là quá đủ để đàn tới được cả vườn.

Kiến ở miệt vườn

Đất ẩm nhiều mùn thì nhiều kiến. Chống bằng cách cắt đường đi: trụ riêng, không để cành cây hay dây leo chạm thùng, chân trụ đặt trong chén nước và nhớ thay nước.

Nhưng nhớ kiến chỉ vào được đàn đã yếu. Nếu năm nào cũng mất đàn vì kiến thì vấn đề nằm ở ẩm, hoặc ở việc lấy mật quá tay.

Một điều nên làm ngay từ đầu ở vùng này

Vườn miệt vườn thường đã đủ nguồn hoa, nên việc đáng làm không phải trồng thêm mà là giữ lại: giữ vài cây dừa, vài bụi chuối, một dải cỏ hoa ở bờ liếp, và đừng dọn sạch dưới tán.

Nhiều vườn khi chuyển sang chuyên canh một loại cây có giá đã bỏ hết những thứ đó cho gọn. Với cây trồng thì có lý do riêng, nhưng với đàn ong thì đó chính là phần nền bị mất — và mất rồi thì trồng lại phải mất mấy năm mới có hoa.