Ninh Thuận khô hạn nhất nước, nuôi ong dú được không?

Ninh Thuận cũ nay thuộc tỉnh Khánh Hoà. Đây là vùng khô hạn nhất Việt Nam: mưa rất ít, nắng gần như quanh năm, và có những vùng gần như bán hoang mạc với cây bụi chịu hạn.

Câu trả lời ngắn: nuôi được, và về nhiệt độ thì rất hợp. Nhưng ở đây nước và bóng che quyết định tất cả — hơn mọi kỹ thuật khác cộng lại.

Vì sao nhiệt độ lại là điểm thuận

Ong dú là loài nhiệt đới, không có cơ chế qua mùa lạnh. Ở Ninh Thuận thì đàn không bao giờ phải trải qua đợt rét nào — điều mà đàn ở Bắc Trung Bộ hay miền Bắc phải chịu mỗi năm.

Nghĩa là bài toán ở đây khác hẳn miền Bắc: không phải chống lạnh, mà là chống khô.

Nước: việc số một, không phải việc nên làm

Đàn ong dú cần nước không chỉ để uống mà còn để làm mát tổ trong ngày nắng gắt. Ở vùng ẩm thì chuyện này tự giải quyết, có mương, có vũng nước mưa.

Ở Ninh Thuận, nhiều tháng trong năm không có vũng nước nào trong bán kính bay ba bốn trăm mét. Đàn không chết ngay mà suy dần: ong phải đi xa hơn, tốn sức hơn, tổ không hạ nhiệt được, quân giảm. Tới khi thấy rõ thì đã mất mấy tháng.

Cách chặn: một khay hoặc khạp nước nông, có nắp che bớt bốc hơi, thả vài cành cây hoặc miếng xốp cho ong đậu mà không chìm, đặt cạnh chỗ đặt thùng và duy trì quanh năm.

Bóng che: tán cây thật hơn là tấm lợp

Nắng ở đây rất gắt và mặt đất khô phản nhiệt lên. Thùng đặt chỗ trống nóng cả từ trên lẫn từ dưới.

Dấu hiệu quá nóng: buổi chiều ong bu thành đám ngoài cửa tổ mà không đi làm, nhiều ngày liền. Đó không phải đàn đông khoẻ mà là đàn đang dồn sức hạ nhiệt.

Tấm lợp che được nắng trực tiếp nhưng không bằng tán cây thật, vì cây vừa che vừa giữ ẩm quanh gốc. Nếu dùng tấm lợp thì phải đặt cao hơn nắp thùng một khoảng cho không khí đi qua, và kê thùng cao khỏi mặt đất.

Nguồn hoa: nằm ở vườn, không ở đồi khô

Vùng này có nho, táo, hành tỏi, và cây chịu hạn như neem trên đồi. Nho và táo trồng giàn, ra hoa theo vụ; hành tỏi là rau màu ngắn ngày, chăm sóc dày.

Cái đỡ đàn hằng ngày vẫn là vườn nhà trong làng: dừa, chuối, mít, xoài, hàng rào cây, cây bờ mương. Vùng ven sông Dinh và các khu có nước tưới thì cây xanh quanh năm, đó là chỗ nên tìm.

Đồi khô và vùng cây bụi thì vừa ít hoa vừa không có nước — không nên đặt thùng ở đó dù đất rộng.

Gió

Ninh Thuận nhiều gió, nhất là vùng ven biển và các thung lũng hút gió. Gió khô làm đàn mất nước nhanh hơn, nên vật chắn gió ở đây có tác dụng kép: giảm sức gió và giữ ẩm quanh chỗ đặt.

Vật chắn tốt nhất là cây sống. Tường và tôn chắn được gió nhưng hấp nhiệt, nên phải đặt cách xa hơn.

Kỳ vọng thực tế

Nuôi được, ổn định nếu làm đủ hai việc nước và bóng che. Nhưng nguồn hoa ở đây mỏng hơn vùng vườn miền Tây hay Đông Nam Bộ, nên quy mô thực tế là vài thùng vườn nhà, và sản lượng mỗi tổ nằm ở nửa dưới của khoảng ba phần mười tới một lít rưỡi mỗi năm.