Hai thùng ong dú ở Ngọc Hiển, nơi tận cùng đất nước

Ngọc Hiển là huyện tận cùng phía nam, vùng Đất Mũi, bốn bề rừng đước và mắm, kênh rạch chằng chịt và nước mặn quanh năm.

Nuôi ong dú ở đây được, và khí hậu thì không có gì phải lo — ấm quanh năm, không mùa lạnh. Nhưng có một bài toán phải giải trước khi mua đàn.

Bài toán: nước ngọt

Đây là vùng nước mặn, không phải nước lợ theo mùa mà mặn gần như quanh năm. Đàn ong dú cần nước ngọt để làm mát tổ chứ không chỉ để uống, và nước mặn thì không dùng được.

Thiếu nước ngọt, đàn không chết ngay mà suy dần qua nhiều tháng, không có ngày nào rõ ràng để chỉ ra là hỏng. Đó là kiểu mất đàn khó nhận ra nhất và phổ biến nhất ở vùng này.

Cách giải: nhà nào ở đây cũng đã trữ nước mưa cho sinh hoạt. Phần cho đàn rất nhỏ — một khay nông, có vật nổi cho ong đậu, che bớt nắng cho đỡ bốc hơi, châm lại đều quanh năm.

Đặt khay ở chỗ mình đi qua mỗi ngày, để không quên.

Nguồn hoa ở vùng ngập mặn

Rừng đước và mắm có ra hoa, và chúng phủ diện tích rất lớn quanh đây — đó là phần nền của vùng này, khác hẳn mọi vùng khác trong cả bộ.

Nhưng chỉ rừng ngập mặn thì thiếu đa dạng. Phần bổ sung đến từ vườn trên phần đất cao quanh nhà: dừa, chuối, mít, cây tạp. Dừa đặc biệt đáng giá vì nó chịu được đất hơi mặn và ra hoa rải rác quanh năm.

Chỗ đặt

Trên phần đất cao quanh nhà, kê cao hơn mực nước lớn nhất trong năm vì vùng này chịu triều và có triều cường.

Trụ chôn sâu — đất ở đây mềm và ẩm, trụ cắm hời hợt thì nghiêng sau vài tháng. Tốt nhất là trụ không phải gỗ mềm, vì vùng ẩm thì mối nhiều.

Đặt sau vật chắn gió nếu nhà ở chỗ trống, và dưới tán cây hoặc có mái che đặt cao hơn nắp thùng cho thoáng.

Chống ẩm là việc thứ hai

Đây là vùng ẩm bậc nhất nước. Mái dốc hẳn để nước thoát, chỗ đặt có nắng sớm lọt xuống chứ không phải chỗ tối om, gỗ dày ghép khít.

Dấu hiệu sớm của mốc là mùi ẩm mốc khi mở nắp thay vì mùi sáp và mật.

Bắt đầu bằng hai thùng

Hai thùng, hai chỗ khác nhau nếu đất cho phép. Năm đầu không lấy mật — đàn mới dời chỗ cần trọn năm để xây và tích.

Việc của năm đầu là quan sát: khay nước có bị quên không, thùng nào khô ráo hơn, tháng nào ong ra vào nhiều. Ghi lại.

Ba việc duy trì

Châm khay nước ngọt. Chặn kiến bằng trụ riêng, không để cành cây hay dây leo bắc cầu. Kiểm mái che và trụ sau mưa gió lớn và sau triều cường.

Cộng lại chưa tới một giờ mỗi tháng.