Nghệ An: miền tây núi cao và vùng Vinh khác nhau ra sao

Nghệ An là tỉnh rộng nhất nước, và sự khác biệt trong nội bộ tỉnh lớn tới mức một lời khuyên chung cho cả tỉnh gần như chắc chắn sai với một nửa số người đọc.

Hai đầu để so: vùng đồng bằng quanh Vinh, Nghi Lộc, Diễn Châu — và miền tây núi cao Con Cuông, Tương Dương, Kỳ Sơn, Quế Phong.

Vùng đồng bằng và ven biển

Đây là vùng đông dân, nhiều vườn nhà, có cam Vinh ở vùng Quỳ Hợp, Nghĩa Đàn và dứa, mía ở vùng đồi thấp. Nguồn hoa đến chủ yếu từ cây vườn nhà và cây trồng.

Thuận lợi: nhiệt độ mùa hè cao, nguồn hoa từ vườn ổn định, dễ tìm chỗ đặt trong khu dân cư có vật chắn.

Khó khăn: gió Lào mùa hè rát, gió mùa đông bắc mùa đông thổi thẳng từ biển vào, và ngập ở vùng trũng ven sông Lam. Đặc biệt vùng ven biển trống trải thì gió cả hai mùa đều mạnh.

Miền tây núi cao

Vùng này có rừng Pù Mát, Pù Huống — rừng nguyên sinh với hệ cây bản địa đa dạng, ra hoa theo nhịp tự nhiên và không phụ thuộc mùa vụ canh tác. Về nguồn hoa thì đây là thứ vùng đồng bằng không có.

Nhưng độ cao đi kèm cái giá: càng lên cao càng lạnh, và mùa đông ở vùng núi phía tây Nghệ An có những đợt rét sâu hơn hẳn đồng bằng, có nơi có sương muối. Đó là ranh giới thật với một loài nhiệt đới.

Nên câu trả lời cho miền tây không phải "có" hay "không" mà là ở độ cao nào. Vùng thung lũng thấp ven sông Lam, sông Hiếu, quanh thị trấn Con Cuông, Anh Sơn — nơi vẫn trồng được cây nhiệt đới như mít, xoài, chuối — thì nuôi được. Vùng cao Kỳ Sơn, Quế Phong nơi trồng được đào, mận, chè shan, có sương muối mùa đông — thì rất khó.

Dấu hiệu nhận biết đơn giản nhất

Không cần biết độ cao chính xác. Nhìn cây trồng quanh nhà là biết ngay đàn ong sẽ sống thế nào:

Quanh nhà trồng được mít, xoài, chuối, dừa và chúng ra trái đều — đó là vùng nhiệt đới thật, ong dú nuôi được.

Quanh nhà trồng đào, mận, chè shan tuyết, mùa đông phải mặc áo ấm dày, có sương muối — đó là vùng lạnh, và nuôi ngoài trời sẽ rất chật vật.

Dấu hiệu thứ hai chắc chắn hơn nữa: trong xã có ai nuôi ong dú chưa, và đàn của họ đi qua mùa đông thế nào. Câu trả lời đó đáng tin hơn mọi bảng khí hậu.

Nếu ở miền tây và vẫn muốn nuôi

Chọn thung lũng thấp và khuất gió, không đặt trên sườn cao hay đỉnh đồi. Đặt sát nhà, dưới mái hiên, nơi tường giữ được chút ấm về đêm. Bắt đầu vào mùa xuân sau khi hết rét, và năm đầu tuyệt đối không lấy mật.

Và nên bắt đầu bằng đúng một hai thùng để xem đàn qua mùa đông thế nào, trước khi nghĩ tới chuyện nhiều hơn. Vùng khó thì cái giá của việc thử sai phải được giữ nhỏ.

Nói thật về tiềm năng

Nghệ An không phải vùng nuôi ong dú quy mô lớn, và không nên đặt kỳ vọng như vùng Đông Nam Bộ. Một tổ cho khoảng ba phần mười tới một lít rưỡi mỗi năm, và với điều kiện ở đây thì phần lớn đàn nằm ở nửa dưới.

Cái vùng này có mà miền Nam không có là rừng bản địa còn khá và một thị trường tại chỗ đông dân. Với vài chục thùng ở vùng thung lũng có vườn, đây là nghề phụ được — không phải nghề chính.