Nam Định vùng lúa có nuôi ong dú được không?

Nam Định cũ nay thuộc tỉnh Ninh Bình. Đây là vùng đồng bằng châu thổ điển hình: ruộng lúa mênh mông, làng mạc dày, nhiều làng nghề, và bờ biển Giao Thuỷ với rừng ngập mặn.

Nhìn cả vùng thì thấy xanh ngút mắt. Nhưng với con ong dú, phần lớn cái màu xanh đó lại không có giá trị — và hiểu vì sao là hiểu luôn cách nuôi ở đây.

Ruộng lúa: xanh nhưng trống

Lúa là cây tự thụ phấn nhờ gió, hoa không có mật hoa hấp dẫn ong. Một cánh đồng lúa mấy trăm hecta với đàn ong dú gần như là vùng trống.

Nghĩa là ở vùng đồng bằng, diện tích không nói lên gì. Cái quyết định là trong vòng ba tới năm trăm mét quanh thùng có bao nhiêu loại cây ra hoa — và ở đây, câu trả lời nằm trong làng chứ không ngoài đồng.

Làng Bắc Bộ: nơi nguồn hoa thật sự ở

Làng truyền thống vùng này có cấu trúc rất có lợi cho đàn ong: ao làng với cây quanh bờ, vườn sau nhà, cây đa cây gạo đầu làng, hàng rào râm bụt, chuối, cau, bưởi, nhãn, khế, và nhiều nhà trồng cây cảnh.

Riêng vùng Vị Khê, Nam Trực là làng cây cảnh có tiếng hàng trăm năm. Vườn cây cảnh có mật độ cây rất dày trên diện tích nhỏ, nhiều loài, và nhiều loại ra hoa rải rác.

Cộng lại, một cái làng Bắc Bộ điển hình đủ nguồn hoa cho vài thùng — nhiều hơn hẳn cánh đồng bao quanh nó.

Mùa đông vẫn là phần quyết định

Đồng bằng Bắc Bộ có ba tháng lạnh, rét đậm từng đợt kèm mưa phùn và ẩm cao. Ong dú là loài nhiệt đới, không có cơ chế qua mùa lạnh.

Ba việc không đổi: đàn đủ dự trữ trước tháng 11 nên không lấy mật từ tháng 8; đặt sát tường nhà hướng nam hoặc dưới mái hiên để chắn gió bắc và tận dụng tường giữ nhiệt; che mưa phùn nhưng không bọc kín thùng.

Ở vùng đồng bằng trống trải, việc chắn gió quan trọng hơn nơi khác — không có đồi núi nào cản, gió mùa đông bắc thổi thẳng qua cánh đồng vào làng.

Một lợi thế của làng đông đúc

Nhà cửa dày đặc lại là vật chắn gió tự nhiên, và khối tường gạch của cả làng giữ nhiệt. Một góc vườn sau nhà, có tường ba phía, thường ấm hơn và kín gió hơn hẳn một khu vườn rộng ở ngoại vi.

Đây là điều ngược với hình dung thông thường rằng vườn rộng thoáng thì tốt hơn — với ong dú qua mùa đông ở miền Bắc thì kín gió quan trọng hơn rộng rãi.

Kỳ vọng thực tế

Nuôi được ở quy mô vườn nhà, vài thùng, có mật dùng và làm quà. Đây không phải vùng cho sản lượng: nguồn hoa giới hạn trong phạm vi làng, và mỗi năm đàn mất mấy tháng mùa đông gần như không hoạt động.

Bù lại, vùng này đông dân và gần Hà Nội, nên ai nuôi được vài chục thùng ở làng có vườn tốt thì đầu ra không phải vấn đề.