Lục Ngạn: đặt thùng trên vườn đồi hay trong làng

Lục Ngạn là thủ phủ vải thiều, vườn đồi trải rộng khắp các sườn thấp, xen cam, bưởi, na, và các làng nằm trong thung lũng giữa các dãy đồi.

Người nuôi ở đây có hai lựa chọn rõ rệt: đặt thùng trên vườn đồi, hay trong làng. Chúng cho hai kết quả khác nhau, và khác nhất là vào mùa đông.

Vườn đồi: nguồn hoa mạnh, nhưng trống gió

Vụ hoa vải vào quãng đầu năm là đợt nguồn hoa mạnh nhất của vùng, và vườn đồi thì ở ngay giữa nguồn đó.

Nhưng vườn vải tán thấp và thưa, không có tầng cây cao che. Mùa hè thùng dễ quá nóng; mùa đông thì hứng trọn gió mùa đông bắc, và trên đồi thì gió mạnh hơn dưới thung lũng.

Thêm nữa vườn vải được chăm kỹ ở giai đoạn ra hoa đậu quả — đúng lúc đàn hoạt động mạnh nhất.

Trong làng: nguồn vừa phải, nhưng an toàn qua đông

Làng ở thung lũng có vườn nhà với chuối, mít, nhãn, khế, hàng rào cây, cây bờ ao. Nguồn hoa vừa phải nhưng rải đều hơn.

Ba lợi thế lớn: nhà cửa và tường chắn gió bắc; tường gạch hấp nhiệt ban ngày toả lại ban đêm làm biên độ nhiệt dịu đi; và chủ nhà đi qua mỗi ngày nên thấy bất thường sớm.

Với bán kính bay ba tới năm trăm mét, làng nằm dưới chân đồi vải thì đàn vẫn hưởng được vụ hoa vải mà không phải chịu gió trên đồi.

Kết luận: chân đồi, trong làng

Chỗ tốt nhất ở vùng này là vườn nhà nằm dưới chân đồi vải — đủ gần để hưởng vụ hoa, đủ khuất để qua đông an toàn.

Nếu buộc phải đặt trên đồi thì chọn chân đồi thay vì sườn hay đỉnh, nép sát bờ rào có cây dày, và tuyệt đối tránh đỉnh đồi dù thoáng đẹp.

Ba việc mùa đông không đổi

Đàn phải đủ dự trữ — không lấy mật từ tháng 8 trở đi. Quan trọng hơn mọi biện pháp che chắn.

Chắn gió bắc — sát tường nhà hướng nam, sau vật chắn dày, hoặc dưới mái hiên.

Che mưa phùn, không bọc kín — hơi nước đọng lại thì ẩm cộng lạnh hại hơn lạnh khô.

Và đừng trông cả năm vào hoa vải

Vải trổ vài tuần rồi hết. Cái đỡ đàn phần còn lại của năm là cam, bưởi, na, chuối, nhãn, cây bờ đồi và vườn tạp quanh nhà.

Vườn vải thuần dọn sạch cỏ thì mười tháng trong năm là vùng trống với con ong. Giữ một dải cỏ hoa ở bờ lô hoặc một góc vườn không đụng tới là việc gần như không tốn gì.

Một chi tiết về vườn đồi ít ai nói

Trên đồi, chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm lớn hơn dưới thung lũng, và gió cũng mạnh hơn. Hai thứ đó cộng lại làm đàn tốn sức giữ nhiệt về đêm suốt mùa đông.

Đó là lý do hai thùng đặt cách nhau vài trăm mét — một trên sườn đồi, một dưới làng — có thể ra kết quả khác hẳn sau một mùa đông, dù cùng chủ, cùng cách chăm, cùng nguồn hoa.