Một năm nuôi ong dú ở Lộc Ninh: vùng tiêu giáp biên

Lộc Ninh nằm ở vùng giáp biên của Bình Phước cũ, nay thuộc Đồng Nai. Đất đỏ bazan, tiêu Lộc Ninh có tiếng, cộng cao su, điều và vườn tạp quanh nhà.

Mùa khô ở đây dài và gắt hơn phía nam tỉnh, nên một năm của người nuôi phải tính ngược từ quãng đó.

Tính ngược từ mùa khô

Ở vùng có quãng khó rõ rệt, mọi quyết định trong năm nên tính ngược từ đó.

Tách đàn phải xong trước tháng 9, để cả đàn mẹ lẫn đàn con có mấy tháng hồi trước khi khô về. Tách vào cuối mưa là đẩy hai đàn non vào quãng khó khi chưa kịp ổn định.

Lấy mật chỉ trong quãng mưa, từ đàn thật sự đầy, và dừng hẳn từ khoảng tháng 9. Phần dự trữ là thứ giữ đàn qua mùa khô.

Đặt thùng mới vào đầu mùa mưa, để đàn có thời gian ổn định chỗ trước bài kiểm tra đầu tiên.

Nguồn hoa: cây trụ sống là chính

Như mọi vùng tiêu, cái cho hoa trong vườn tiêu là cây trụ sống — muồng, lồng mứt, keo dậu — chứ không phải dây tiêu. Vườn trụ bê tông thì với đàn ong gần như trống.

Cộng thêm: điều ra hoa vào quãng khô, cao su cho chút nguồn khi bung lá non, và vườn tạp quanh nhà cho phần nền hằng ngày.

Cao su chiếm diện tích lớn ở vùng này nhưng gần như không phải nguồn. Đây là cái bẫy mắt quen thuộc: nhìn xanh mướt mà không có hoa.

Mùa khô: ba việc

Che nắng. Tán cây thật tốt hơn tấm lợp; nếu dùng mái che thì đặt cao hơn nắp thùng cho thoáng và kê thùng khỏi mặt đất.

Nước. Suối và vũng nước cạn vào quãng này. Một khay nước nông có nắp che bớt bốc hơi và vật nổi cho ong đậu.

Để yên. Không mở thùng, không tách, không dời chỗ trong mùa khô. Mỗi lần can thiệp là một lần đàn mất nhiệt và kiến có cơ hội.

Vùng giáp biên: một lưu ý riêng

Vùng này có nhiều lô canh tác lớn và rừng còn sót xen kẽ. Nhà nào gần một vạt rừng, trong bán kính ba tới năm trăm mét, thì đàn có nguồn nền rải rác quanh năm mà vườn chuyên canh không có.

Khi chọn chỗ đặt trại, khoảng cách tới vạt rừng hoặc vườn tạp nhiều loài gần nhất là tiêu chí đáng ưu tiên hơn diện tích đất.

Một cách nghĩ giúp đỡ mất đàn ở vùng khô

Ở vùng có mùa khô dài, nhiều người coi việc nuôi ong là chuỗi việc làm quanh năm. Thực tế thì ngược lại: phần lớn thời gian là không làm gì, và giá trị nằm ở chỗ biết lúc nào được phép làm.

Cả năm chỉ có một cửa sổ để tách đàn, một cửa sổ để lấy mật, và một cửa sổ để đặt thùng mới — tất cả đều nằm trong quãng mưa. Ngoài ba cửa sổ đó thì việc đúng nhất là để yên và quan sát từ ngoài.

Người mới hay mất đàn không phải vì làm sai kỹ thuật, mà vì làm đúng kỹ thuật nhưng sai thời điểm.