Đặt thùng ong dú ở Kon Tum: thung lũng Đắk Bla và rừng

Kon Tum cũ nay thuộc tỉnh Quảng Ngãi. Đây là vùng cao nguyên phía bắc Tây Nguyên, và điểm đặc biệt là nó phân tầng rất rõ: từ thung lũng sông Đắk Bla ấm áp lên tới Măng Đen hơn một nghìn mét, rồi tới vùng núi cao Ngọc Linh.

Với đàn ong dú, chọn chỗ trong cái tầng đó quyết định gần như tất cả.

Tầng thấp: thung lũng sông Đắk Bla, Sa Thầy, Đắk Hà

Đây là vùng nuôi được. Thành phố Kon Tum và các huyện thấp ven sông có cà phê, cao su, cây ăn trái, vườn nhà, và khí hậu nóng như Tây Nguyên quen thuộc.

Chỗ đặt hợp: trong vườn nhà hoặc rẫy có cây xen, dưới tán cây, gần nhà. Tránh giữa lô cao su hay lô sắn trống trải, dù rộng và thoáng.

Điều cần lưu ý riêng ở tầng này là mùa khô: Tây Nguyên khô từ khoảng tháng 12 tới tháng 3, gió khô và đêm lạnh hơn ngày nhiều. Thùng cần vật chắn gió đêm, và không lấy mật trước quãng này.

Tầng giữa: Kon Plông, quanh Măng Đen

Đây là ranh giới. Măng Đen nằm ở độ cao hơn một nghìn mét, có rừng thông, khí hậu mát lạnh quanh năm — thứ làm nên rau hoa và du lịch Măng Đen.

Với ong dú thì mát lạnh quanh năm là điều kiện rất khó. Nuôi ngoài trời ở tầng này không nên; ai muốn thử thì phải chấp nhận đàn không phát triển và có thể mất vào đợt lạnh kéo dài.

Người ở Kon Plông muốn nuôi nghiêm túc thì phương án thực tế là đặt đàn ở tầng thấp hơn, gần thành phố Kon Tum hoặc các huyện ven sông.

Tầng cao: Tu Mơ Rông, Đắk Glei, vùng Ngọc Linh

Vùng sâm Ngọc Linh nằm ở độ cao rất lớn, lạnh quanh năm, có sương mù dày. Đây là nơi trồng được sâm chính vì điều kiện đó, và cũng chính điều kiện đó khiến ong dú không sống nổi ngoài trời.

Lợi thế của tầng thấp: rừng còn khá

Kon Tum còn nhiều rừng tự nhiên hơn phần lớn các tỉnh Tây Nguyên khác. Rừng bản địa nhiều tầng, nhiều loài, ra hoa rải rác quanh năm — nguồn nền mà rẫy chuyên canh không có.

Nhưng nhớ bán kính bay chỉ ba tới năm trăm mét: rừng chỉ có tác dụng nếu thùng nằm gần bìa rừng hoặc trong vườn gần rừng. Nhà cách rừng vài cây số thì rừng đó không tính.

Ba việc khi đặt thùng ở đây

Chọn tầng trước, chọn chỗ sau. Nếu quanh nhà trồng được cà phê vối, cao su, mít, chuối và chúng phát triển tốt thì đó là tầng nuôi được. Nếu trồng rau ôn đới, thông, sâm thì không.

Chắn gió đêm mùa khô. Đặt sát nhà, sau vật chắn, tránh đỉnh đồi và chỗ trống.

Gần chỗ mình đi qua mỗi ngày. Ở vùng rẫy rộng, đây là điều dễ bỏ qua nhất mà lại quan trọng: đàn báo hiệu suy trong nhiều ngày bằng dấu rất nhỏ.

Một điều Kon Tum có mà vùng Tây Nguyên khác đang mất dần

Là rừng gần nhà. Ở nhiều vùng Tây Nguyên, rừng đã lùi xa khỏi khu dân cư và bị thay bằng rẫy chuyên canh trải dài. Ở đây, nhiều xã vẫn còn rừng hoặc vạt rừng ngay sát làng.

Với một loài chỉ bay ba tới năm trăm mét, đó là khác biệt lớn hơn mọi kỹ thuật: đàn có nguồn nền quanh năm mà không phụ thuộc vào việc năm nay rẫy trồng gì, năm nay người ta xử lý cỏ mấy lần.

Nên nếu chọn chỗ đặt trại ở vùng này, tiêu chí đáng ưu tiên nhất không phải đất rộng hay đường thuận, mà là khoảng cách từ chỗ đặt thùng tới vạt rừng gần nhất.