Hưng Yên nhiều nhãn thì nuôi ong dú dễ? Không hẳn

Hưng Yên là đất nhãn lồng, và mùa hoa nhãn ở đây từ lâu đã là mùa của người nuôi ong. Xe chở thùng ong từ các tỉnh đổ về, đặt kín các vườn, rồi đi khi hết vụ.

Chính hình ảnh quen thuộc đó làm nhiều người kết luận: vùng này nhiều hoa nhãn thì nuôi ong dú chắc dễ. Ba điểm dưới đây cho thấy vì sao suy luận đó không đúng.

Điểm một: nghề ong nhãn là nghề du mục, ong dú thì không

Người nuôi ong mật lấy mật nhãn chở đàn đi theo mùa hoa: hoa nhãn ở đây, hoa vải chỗ kia, hoa cà phê trong Tây Nguyên. Đàn không ở lại qua đông tại chỗ, và cả mô hình dựa trên việc di chuyển.

Ong dú thì ngược hẳn. Đàn gắn với một chỗ, bán kính bay chỉ ba tới năm trăm mét, và chuyển chỗ là việc gây xáo trộn lớn. Nghĩa là đàn ong dú ở Hưng Yên phải sống tại chỗ, quanh năm — kể cả những tháng không có hoa nhãn, kể cả mùa đông.

Vậy câu hỏi đúng không phải "vùng này có hoa nhãn không" mà là "quanh nhà tôi có gì ra hoa vào tháng 10, tháng 11, tháng 12".

Điểm hai: hoa nhãn là một vụ ngắn

Nhãn trổ trong khoảng vài tuần mỗi năm. Với đàn ong dú ở lại quanh năm thì đó là một đợt mạnh, rất tốt, nhưng chỉ là một đợt.

Cái đỡ đàn suốt phần còn lại của năm vẫn là những thứ nhỏ: chuối, ổi, bưởi, cam, cây cảnh, hoa nhài, hàng rào râm bụt, cỏ hoa bờ ao. Vườn nhãn thuần, dọn sạch cỏ, không có cây xen — nhìn thì trù phú mà với con ong là vùng trống mười tháng trong năm.

Điểm ba: mùa đông mới là phần quyết định

Đây là điểm mà lượng hoa nhãn nhiều bao nhiêu cũng không bù được. Hưng Yên và cả đồng bằng Bắc Bộ có mùa đông rét, có đợt rét đậm kéo dài, kèm mưa phùn và ẩm.

Ong dú là loài nhiệt đới, không có cơ chế qua mùa lạnh. Đàn co lại trong tổ, ngừng ra ngoài, tiêu dần dự trữ. Đàn khoẻ và đủ dự trữ thì qua được; đàn yếu hoặc vừa bị lấy mật thì không.

Vì vậy ở vùng này, thành công hay thất bại quyết định ở tháng 11 chứ không ở mùa hoa nhãn tháng 3. Và điều kiện tiên quyết là không lấy mật vào nửa cuối năm.

Vậy nuôi được không, và nuôi thế nào

Được, ở quy mô vườn nhà, nếu làm đúng ba việc.

Chọn chỗ có nguồn hoa cả năm, không chỉ mùa nhãn. Vườn tạp quanh nhà, có chuối, ổi, bưởi, cây cảnh, hàng rào cây — quan trọng hơn vườn nhãn lớn.

Đặt nơi kín gió và có vật giữ nhiệt. Sát tường nhà hướng nam, dưới mái hiên, sau bụi cây dày. Tránh đặt giữa vườn trống hứng gió bắc.

Lấy mật đúng quãng. Chỉ lấy vào quãng giữa năm khi đàn đầy, không lấy từ tháng 8 trở đi. Năm đầu của một đàn mới mua về thì đừng lấy.

Nói thẳng về quy mô

Đây không phải vùng cho sản lượng ong dú. Một tổ cho khoảng ba phần mười tới một lít rưỡi mỗi năm, và ở vùng có mùa đông thì phần lớn đàn nằm ở nửa dưới. Vài thùng trong vườn nhà, có mật dùng và làm quà, là quy mô thực tế.

Điều vùng này có mà nhiều nơi không có là thị trường: đồng bằng Bắc Bộ đông dân, gần Hà Nội, và người ở đây vốn đã quen với mật ong nên hiểu giá trị của hàng hiếm. Người nuôi được vài chục thùng ở vùng có vườn tốt thì đầu ra không phải vấn đề.