Hồng Ngự và ba ngộ nhận về nuôi ong dú mùa nước nổi

Hồng Ngự nằm ở đầu nguồn sông Tiền sát biên giới, là một trong những nơi nước về sớm nhất và ngập sâu nhất mỗi mùa nước nổi. Quanh đó là lúa, xoài, tràm và cây ven sông.

Nói tới nuôi ong ở vùng này, có ba điều người ta hay nghĩ ngay. Đáng để xem lại từng cái.

Ngộ nhận một: mùa nước nổi thì không nuôi được

Sai. Ong dú không sống dưới đất, nó sống trong tổ trên cao. Nước ngập ruộng không đụng tới đàn nếu thùng được kê đủ cao.

Người ở đây đã có sẵn thói quen sống chung với nước: nhà sàn, đường đắp cao, vườn lên liếp. Đặt thùng theo đúng logic đó — trên trụ chắc, cao hơn mức nước lớn nhất từng thấy — là xong phần khó nhất.

Điều cần tính là đi lại trong mùa nước, không phải sự sống của đàn. Đặt chỗ nào mùa nước vẫn tới được bằng ghe hoặc đi bộ trên đường đắp.

Ngộ nhận hai: vùng lúa thì không có hoa cho ong

Đúng một nửa. Ruộng lúa đúng là không cho nguồn hoa đáng kể — đó là cây thụ phấn nhờ gió, hoa không có mật.

Nhưng vùng lúa ở đây không phải toàn lúa. Có xoài, có dải tràm, có cây ven sông và ven kênh, và có vườn nhà quanh mỗi cụm dân cư. Đàn ong dú chỉ bay ba đến năm trăm mét, nên nó không quan tâm cánh đồng rộng bao nhiêu — nó chỉ quan tâm trong vòng bán kính đó có gì.

Đặt thùng trong xóm, trong vườn, cạnh dải cây — chứ không phải giữa đồng — thì bài toán khác hẳn.

Ngộ nhận ba: nước về là đàn sẽ đói

Gần như ngược lại. Mùa nước ở đây rơi vào quãng cuối mưa, và đó thường là lúc cây cối quanh xóm đang tốt sau cả mùa mưa. Quãng đói thật nằm ở cuối mùa khô, khoảng tháng 3 tới tháng 4, khi nắng gắt và nhiều cây đã tàn hoa.

Nghĩa là lịch chăm ở đây gần như ngược với hình dung thông thường: mùa nước là quãng tương đối yên; cuối khô mới là quãng phải để ý.

Đừng dời thùng theo nước

Đây là cái bẫy dễ mắc: thấy nước lên thì khiêng thùng đi chỗ khác. Ong dú định vị cửa tổ rất chính xác, dời chỗ trong bán kính bay thì phần lớn ong thợ đang ra ngoài sẽ quay về chỗ cũ và mất.

Cách đúng là chọn một chỗ đặt được quanh năm ngay từ đầu, kể cả năm nước lớn. Chọn kỹ một lần hơn là dời nhiều lần.

Mặt trái phải nói

Vùng canh tác lúa thâm canh phun thuốc nhiều đợt, và thuốc trôi theo nước. Đặt thùng trong vườn nhà và trong xóm, cách ruộng một khoảng, không chỉ vì nguồn hoa mà còn vì lý do đó.

Ngoài ra vùng đầu nguồn ẩm cao nên thùng phải kê cao, có mái dốc, và kiểm mốc định kỳ.