Ong dú ở Hội An: vườn rau Trà Quế và dừa nước Cẩm Thanh

Hội An nay thuộc thành phố Đà Nẵng. Trong một phạm vi nhỏ, nơi này có ba kiểu đất khác hẳn nhau: vườn rau Trà Quế lâu đời, rừng dừa nước Cẩm Thanh, và những khu vườn trong phố cổ cùng các làng ven sông Thu Bồn.

Với đàn ong dú, mỗi kiểu cho một câu trả lời riêng.

Vườn rau Trà Quế: canh tác sạch nhưng ít hoa

Trà Quế nổi tiếng trồng rau theo lối truyền thống, bón rong từ sông, ít dùng hoá chất. Đó là điểm cộng lớn với đàn ong: không có những đợt xử lý gây mất ong đột ngột.

Nhưng rau là cây thu hoạch lá, và người trồng hái trước khi cây ra hoa. Nên ruộng rau, dù sạch, gần như không cho nguồn hoa.

Cái nuôi đàn ở vùng này là hàng cây quanh ruộng: chuối, cau, dừa, hàng rào cây, cây bờ kênh. Chọn chỗ đặt thùng nên bám vào những thứ đó chứ không vào diện tích ruộng rau.

Rừng dừa nước Cẩm Thanh: nguồn ổn định ít ai tính

Dừa nước mọc dày ở vùng nước lợ Cẩm Thanh, cùng với bần và cây ngập mặn. Đây là hệ cây bản địa, ra hoa theo nhịp tự nhiên và không bị chuyển đổi như vườn trên bờ.

Nhà nào ở rìa vùng này, trong bán kính ba bốn trăm mét, thì đàn có nguồn nền ổn định qua các năm.

Nhưng vùng nước lợ có yêu cầu riêng: nước ngọt. Đàn cần nước ngọt để uống và làm mát tổ, mà mặt nước quanh đó lợ hoặc mặn theo mùa. Một khạp nước mưa đặt cạnh thùng là việc phải làm.

Vườn nhà trong phố cổ và làng ven sông

Đây là chỗ tốt nhất trong vùng. Vườn nhà Hội An thường có cau, chuối, khế, ổi, hoa giấy, cây cảnh; nhà có tường bao và mái rộng.

Bốn thứ cộng lại: nhiều loài cây nên hiếm tháng nào trống nguồn hoa; tường và mái chắn được gió biển cùng mưa bão; kín đáo đúng kiểu chỗ loài này thích; và chủ nhà đi qua mỗi ngày nên thấy bất thường sớm.

Mùa mưa bão: chuẩn bị trước, không xử lý sau

Hội An nằm ở vùng hạ lưu, mùa mưa từ khoảng tháng 9 tới tháng 12 thường có lụt, và phố cổ thì ngập là chuyện quen thuộc.

Với thùng ong, nguyên tắc như mọi vùng lụt: kê cao hơn mức ngập cao nhất từng thấy, chứ không phải mức năm ngoái. Người ở đây biết rõ mức lụt lịch sử của nhà mình — lấy mức đó làm chuẩn.

Cộng thêm: cố định chân trụ trước mùa bão, mái che dốc thoát nước, và không lấy mật vào cuối mùa mưa để đàn giữ dự trữ.

Một lợi thế về đầu ra

Hội An có dòng khách quanh năm và thói quen mua đồ thủ công, đặc sản làm quà. Mật ong dú hũ nhỏ hợp với kiểu mua đó.

Nhưng cũng như mọi nơi du lịch, khách đã quen cảnh giác với hàng gắn mác. Cách bán bền là cho xem chỗ nuôi, cho nếm và nói trước về vị chua đặc trưng, và nói đúng con số: một tổ một năm chỉ khoảng ba phần mười tới một lít rưỡi.