Ong dú ở Hoà Thành: nghề vườn trong vùng ăn chay

Hoà Thành nằm sát Toà Thánh Tây Ninh, giữa vùng vườn nhà san sát với mãng cầu, nhãn và cây ăn trái đủ loại. Đây là một trong những vùng có mật độ vườn nhà dày nhất Đông Nam Bộ.

Hai đặc điểm của vùng này — kiểu vườn và nếp sinh hoạt — đều dính tới nghề nuôi ong dú theo cách đáng nói.

Kiểu vườn ở đây hợp với đàn ong dú

Vườn nhà nhỏ, sát nhau, mỗi nhà trồng một kiểu. Nhà này mãng cầu, nhà kia nhãn, nhà nọ mít với chuối và một hàng rào cây.

Với đàn chỉ bay ba đến năm trăm mét, mật độ vườn dày và đa dạng như vậy là điều kiện rất tốt: trong bán kính bay có hàng chục loại cây thuộc hàng chục khu vườn khác nhau, và chúng không trổ cùng lúc.

Đây là kiểu lợi thế mà một lô chuyên canh rộng gấp trăm lần cũng không có.

Vườn dày cũng có mặt phải tính

Vườn sát nhau thì cũng nghĩa là vườn hàng xóm xịt thuốc thì đàn mình chịu. Mãng cầu thương phẩm có lịch xử lý riêng, và trong bán kính bay có thể có cả chục vườn.

Việc nên làm là chuyện rất đời thường: nói với hàng xóm rằng nhà mình có nuôi ong, hỏi lịch xịt, và đặt thùng lệch về phía vườn tạp hoặc phía nhà mình.

Ở vùng dân cư gắn kết như đây, đó thường là việc dễ hơn ở nơi khác.

Nếp ăn chay và đầu ra

Vùng quanh Toà Thánh có nếp ăn chay phổ biến, nhiều nhà ăn chay trường hoặc chay kỳ. Điều đó tạo ra một thị trường rất riêng cho thực phẩm tự nhiên làm quà.

Mật ong dú ở đây thường được dùng và được biếu trong khung đó — món quà nhỏ, tự nhiên, làm từ vườn nhà. Người mua quan tâm nguồn gốc và cách làm hơn là quan tâm giá.

Với người bán, điều đó nghĩa là kể đúng chuyện quan trọng hơn quảng cáo: nuôi ở vườn nào, lấy mật vào mùa nào, mỗi năm được bao nhiêu. Và không hứa công dụng chữa bệnh — vừa không đúng vừa mất lòng tin của đúng nhóm khách cần nhất.

Quy mô thực tế

Vài thùng trong vườn nhà là đúng tầm. Đất ở đây chia nhỏ nên không có chỗ cho quy mô lớn, mà cũng không cần — một tổ cho khoảng ba phần mười tới một lít rưỡi mỗi năm, vài thùng đã đủ dùng và đủ biếu.

Ai muốn nhiều hơn thì hướng thực tế là gửi thùng ở vườn người quen tại các xã ngoài rìa, nơi đất rộng hơn và gần chân núi Bà Đen — chứ không phải nhồi thêm thùng vào một khu vườn nhỏ.

Một điểm kỹ thuật riêng của vườn dày

Vườn sát nhau thì nhiều tường, nhiều mái, nhiều dây leo — và mỗi thứ đó là một cầu cho kiến. Trụ đặt thùng phải đứng riêng, cách mọi thứ có thể chạm tới, và kiểm lại mỗi tháng.