Đặt thùng ong dú ở Hoà Bình: thung lũng hay sườn đồi

Hoà Bình nay thuộc tỉnh Phú Thọ. Đây là vùng thung lũng xen núi điển hình của Tây Bắc thấp: Cao Phong, Tân Lạc, Lạc Thuỷ, Lương Sơn nằm trong các thung lũng, còn Đà Bắc, Mai Châu có nhiều xã trên cao.

Với đàn ong dú, ở vùng địa hình như thế thì chọn chỗ quan trọng hơn mọi kỹ thuật khác. Chênh nhau vài trăm mét độ cao, hoặc một hướng sườn, là đổi hẳn kết quả qua mùa đông.

Quy tắc một: thung lũng thấp, không phải sườn cao

Càng lên cao càng lạnh, và mùa đông ở vùng cao Tây Bắc có sương muối. Ong dú là loài nhiệt đới nên đó là ranh giới thật, không phải chuyện tay nghề.

Các thung lũng thấp — nơi trồng được cam Cao Phong, bưởi đỏ Tân Lạc, mía tím, mít, chuối — là vùng nuôi được. Vùng cao Đà Bắc, các xã trên cao Mai Châu thì rất khó.

Dấu nhận biết không cần đo độ cao: quanh nhà trồng được mít, chuối, xoài và ra trái đều thì nuôi được; trồng đào, mận, mùa đông có sương muối thì không.

Quy tắc hai: sườn khuất gió bắc, không phải đỉnh

Ở cùng một độ cao, chỗ hứng gió mùa đông bắc với chỗ khuất gió khác nhau rõ. Sườn đông bắc và đỉnh đồi hứng trọn gió rét; sườn nam và tây nam khuất hơn.

Đỉnh đồi thoáng, đẹp, nhìn xa — và là chỗ tệ nhất để đặt thùng vào mùa đông.

Quy tắc ba: sườn giữa, không phải đáy thung lũng hẹp

Đây là điểm nhiều người bỏ qua. Khí lạnh nặng hơn khí ấm nên ban đêm nó chảy xuống và đọng ở đáy thung lũng. Trong những đêm lặng gió mùa đông, đáy thung lũng hẹp có thể lạnh hơn sườn giữa vài độ — và đó cũng là chỗ hay có sương muối nhất.

Chỗ lý tưởng thường là sườn giữa của thung lũng, hướng khuất gió bắc, gần nhà — không phải đáy cũng không phải đỉnh.

Nguồn hoa của vùng này

Vùng thung lũng có vườn cam, bưởi, mía, mít, chuối và cây vườn nhà — nguồn hoa khá và tương đối đều trong mùa ấm. Cộng thêm rừng còn khá trên các sườn, cho nguồn nền rải rác quanh năm.

Một lưu ý về vùng cam chuyên canh: cam Cao Phong được chăm sóc kỹ, nên như mọi vùng chuyên canh khác — đặt thùng ở rìa vườn hoặc trong vườn tạp cạnh bên, không đặt giữa vườn.

Mùa đông: ba việc không đổi

Đàn phải đủ dự trữ trước tháng 11 — không lấy mật từ tháng 8 trở đi.

Chắn gió bắc: đặt sát tường nhà hướng nam, sau vật chắn dày, hoặc dưới mái hiên.

Che mưa phùn nhưng không bọc kín thùng — hơi nước đọng lại thì ẩm cộng lạnh hại hơn lạnh khô.

Một cách kiểm chắc ăn trước khi mua đàn

Hỏi trong xã đã có ai nuôi ong dú chưa, và đàn của họ đi qua mùa đông thế nào. Ở vùng địa hình phân hoá mạnh như đây, một câu trả lời tại chỗ đáng tin hơn mọi bảng khí hậu và mọi bài viết.

Nếu chưa có ai nuôi thì bắt đầu bằng đúng một hai thùng và xem đàn qua mùa đông đầu tiên — đừng mua nhiều rồi mới biết vườn nhà thuộc bên nào của ranh giới.