Bắt đầu nuôi ong dú ở Hải Dương: hai thùng vườn vải

Hải Dương nay thuộc thành phố Hải Phòng. Vùng này có vải thiều Thanh Hà, ổi, na Chí Linh, và rất nhiều vườn nhà — nguồn hoa thuộc loại tốt ở đồng bằng Bắc Bộ.

Bài này viết cho người sắp mua hai thùng đầu tiên ở đây.

Chọn tháng bắt đầu: mùa xuân, sau khi hết rét

Khoảng tháng 3 tới tháng 5 là thuận nhất. Hết rét, cây bắt đầu trổ, và đàn có trọn mùa hè cùng mùa thu để ổn định chỗ mới rồi tích dự trữ trước mùa đông đầu tiên.

Sai lầm hay gặp là mua vào mùa thu — lúc đó đàn vừa dời chỗ đã phải vào thẳng mùa đông khi chưa kịp quen. Đây là nguyên nhân của phần lớn các ca mất đàn năm đầu ở miền Bắc.

Đặt hai thùng đó ở đâu

Ở miền Bắc, thứ tự ưu tiên khác miền Nam: chắn gió bắc đứng trước che nắng.

Chỗ tốt nhất thường là sát tường nhà hướng nam, dưới mái hiên, hoặc trong góc vườn có tường và cây chắn phía bắc. Tường gạch hấp nhiệt ban ngày toả lại ban đêm, làm biên độ nhiệt dịu đi — một lợi thế mà giữa vườn trống không có.

Ba điều cần cùng lúc:

Kín gió bắc. Cửa tổ quay về hướng nam hoặc đông nam, sau vật chắn.

Có nắng sớm. Một chút nắng buổi sáng giúp thùng khô sương đêm — quan trọng ở vùng ẩm như đồng bằng Bắc Bộ, nơi mưa phùn kéo dài.

Gần chỗ mình đi qua mỗi ngày. Đàn ong dú báo hiệu suy trong nhiều ngày bằng những dấu rất nhỏ. Thùng ở góc vườn xa thì lần nào phát hiện cũng là lúc đã muộn.

Vườn vải: được và mất

Vải ra hoa vào quãng đầu năm, và đó là đợt nguồn hoa mạnh của vùng. Vườn vải tán rộng, có bóng mát, và thường có cây xen hoặc vườn nhà cạnh bên.

Nhưng như mọi vùng chuyên canh: vườn vải được chăm sóc kỹ ở giai đoạn ra hoa đậu quả. Đặt thùng ở rìa vườn, gần nhà và vườn tạp, thì đàn vẫn hưởng nguồn hoa cả vườn mà tránh được phần lớn rủi ro.

Và đừng trông cả năm vào vải. Sau vụ hoa vải, cái đỡ đàn là ổi, na, nhãn, chuối, cây bờ ao, hoa cây cảnh trong làng — những thứ nhỏ nhưng rải rác quanh năm.

Năm đầu: đừng lấy mật

Ở vùng có mùa đông, phần dự trữ trong tổ không phải phần dư ra để mình hưởng — nó là thứ giữ cho đàn sống qua những tuần không ra ngoài được.

Quy tắc đơn giản cho miền Bắc: chỉ lấy mật vào quãng giữa năm, từ đàn thật sự đầy, và không lấy từ tháng 8 trở đi. Với đàn mới mua về năm đầu thì đừng lấy gì cả.

Vì sao hai thùng

Vì năm đầu là năm học, không phải năm sản xuất. Hai thùng thì mỗi sai lầm chỉ tốn hai thùng, mà bài học thu được y như nuôi mười: biết góc nào trong vườn nhà khuất gió thật, biết tháng nào quanh nhà có hoa, và quan trọng nhất — biết đàn của mình đi qua mùa đông ở đây thế nào.

Đàn nào qua được mùa đông đầu tiên với quân còn đông thì từ đó về sau việc nhẹ hơn nhiều, và tăng đàn bằng tách vào quãng giữa năm.