Bắt đầu nuôi ong dú ở Giồng Trôm: hai thùng giữa vườn dừa

Giồng Trôm nằm giữa vùng dừa và bưởi da xanh của Bến Tre cũ, nay thuộc Vĩnh Long. Vườn mương liếp, dừa dày, xen bưởi, chuối, cây tạp.

Đây là kiểu vùng dễ nhất cho người mới: nguồn hoa gần như quanh năm, khí hậu không có mùa lạnh, và không có quãng khô tàn khốc. Bài này viết cho người sắp đặt hai thùng đầu tiên.

Vì sao vùng này dễ

Dừa trưởng thành ra buồng liên tục nên gần như tháng nào cũng có hoa. Bưởi cho đợt mạnh theo vụ. Chuối và cây tạp cho nguồn nhỏ liên tục. Bờ mương có bần và cỏ hoa.

Tổ hợp đó nghĩa là đàn hiếm khi trải qua quãng đói dài — điều mà người nuôi ở vùng chuyên canh hay vùng khô phải vật lộn.

Lỗi quen thuộc thứ nhất: đặt sát bờ mương

Người mới thấy sát mương mát nên đặt thùng ở đó. Nhưng hơi nước bốc lên suốt ngày làm thùng ẩm liên tục, và mốc trong thùng ong dú thường phải bỏ thùng chứ khó cứu.

Chỗ đúng là giữa mặt liếp, kê cao ngang tầm hông trở lên, dưới tán có nắng sớm lọt xuống nhưng che được nắng chiều.

Nắng sớm quan trọng hơn người ta tưởng: nó giúp thùng khô sương đêm và giúp đàn khởi động ngày.

Lỗi quen thuộc thứ hai: lấy mật quá sớm

Vùng dễ thì đàn lên nhanh, bọng mật đầy trông thấy, và người mới muốn lấy.

Nhưng đàn mới mua về cần trọn năm đầu để xây tổ và tích dự trữ. Lấy mật năm đầu là cách làm đàn không bao giờ mạnh lên tới mức tách được — mà tách đàn mới là con đường tăng của nghề này.

Thêm nữa, vùng này có quãng hạn mặn từ khoảng tháng 2 tới tháng 5. Đàn bước vào quãng đó với thùng đã bị lấy thì suy suốt mùa khô.

Nước ngọt trong mùa mặn

Mặn không tác động trực tiếp lên đàn, nhưng làm nước ngọt khan trong bán kính bay. Một lu hoặc khạp hứng nước mưa có nắp, đặt cạnh thùng, thả vật nổi cho ong đậu.

Nhà vùng này vốn đã trữ nước mưa cho người dùng, nên chỉ cần chừa một phần cho đàn.

Kiến

Đất ẩm nhiều mùn thì nhiều kiến. Chống bằng cách cắt đường đi: trụ riêng, không để cành cây hay dây leo chạm thùng, chân trụ đặt trong chén nước và nhớ thay nước.

Nhưng kiến chỉ vào được đàn đã yếu. Nếu mất đàn vì kiến thì câu hỏi đúng là đàn yếu từ bao giờ và vì sao.

Vì sao hai thùng

Vì năm đầu là năm học, kể cả ở vùng dễ. Hai thùng thì mỗi sai lầm chỉ tốn hai thùng, mà bài học thu được y như nuôi mười: biết chỗ nào trong vườn khô ráo thật, biết mặn vào tới đâu, biết kiến ở đâu.

Sang năm thứ hai, nếu đàn kín tổ và quân đông thì tách được — và ở vùng nguồn hoa đều như đây, tách đàn đều đặn là chuyện làm được.