Ba thứ làm mất đàn ong dú ở Ea Kar: khộp, khô và thuốc

Ea Kar nằm ở phía đông Đắk Lắk, vùng chuyển tiếp giữa rừng khộp và đất canh tác: cà phê, mía, sắn, cây ăn trái, và những vạt rừng khộp còn lại.

Người nuôi ở đây mất đàn hầu như không phải vì bệnh. Ba nguyên nhân thật, xếp theo số ca.

Một: rừng khộp rụng lá vào đúng mùa khô

Rừng khộp là kiểu rừng đặc trưng của vùng: cây rụng lá vào mùa khô, cả vạt rừng trơ trụi từ khoảng tháng 12 tới tháng 3.

Điều đó có nghĩa là nguồn nền mà rừng cung cấp biến mất đúng vào quãng khó nhất. Ở vùng rừng thường xanh thì rừng đỡ đàn quanh năm; ở vùng khộp thì không.

Người nuôi gần rừng khộp cần biết trước điều này: mùa khô ở đây là quãng đàn sống bằng dự trữ, không phải quãng có rừng đỡ. Nên tuyệt đối không lấy mật trước mùa khô.

Hai: gió khô và nắng mùa khô

Mùa khô Tây Nguyên có gió đông bắc thổi liên tục, khô và mạnh, đêm xuống thấp hơn ngày nhiều. Rừng khộp trơ lá thì không còn che chắn được gì.

Đàn không chết vì gió nhưng suy dần: ra vào khó, mỗi chuyến bay tốn sức, ban đêm tổ mất nhiệt.

Cách chặn: đặt thùng sau vật chắn — tường nhà, hàng rào kín, hàng muồng chắn gió của rẫy, bụi cây dày — và cửa tổ quay hướng khuất gió. Cộng thêm một khay nước ngọt vì suối cạn.

Ba: thuốc cỏ trên rẫy mía và sắn

Vùng này có mía và sắn diện tích lớn, và xử lý cỏ là việc thường xuyên.

Với đàn ong, tác động không chỉ là độc tính trực tiếp. Cái mất lớn hơn và âm thầm hơn là thảm cỏ hoa dại biến mất — mà với loài chỉ bay ba tới năm trăm mét, cỏ hoa trong lô và ở bờ lô là nguồn nhỏ nhưng liên tục, là phần nền của cả năm.

Người nuôi ở đây làm được hai việc: chọn chỗ đặt sao cho trong bán kính bay có ít nhất một khu không xử lý — vườn nhà, bờ suối, góc rẫy bỏ hoang; và biết lịch xử lý của rẫy nhà cùng rẫy kế bên.

Hệ quả cho chỗ đặt

Ở vùng khộp, đặt thùng sát bìa rừng không phải lựa chọn tốt như ở vùng rừng thường xanh — vì đúng mùa cần nhất thì rừng trơ lá.

Chỗ tốt hơn là vườn nhà và vườn tạp có cây thường xanh: chuối, mít, dừa, xoài, cây ăn trái, cùng hàng cây chắn gió. Những thứ đó không rụng lá đồng loạt và cho nguồn rải rác quanh năm.

Nếu có cả hai — vườn nhà gần một vạt rừng — thì càng tốt, vì mùa mưa rừng cho nguồn tốt, mùa khô thì vườn nhà đỡ.

Điểm tích cực

Ba nguyên nhân trên đều đoán trước được và chặn được bằng chỗ đặt cùng chuẩn bị, không phải thứ trời cho. Vùng này không có mùa lạnh kéo dài, không có lũ lớn.

Làm đủ ba việc — không lấy mật trước mùa khô, chắn gió và có nước, giữ một khu không xử lý gần thùng — thì đàn ở đây sống ổn định.