Ong dú ở Đức Hoà: nghề mà cả nhà làm được

Đức Hoà nằm giáp ranh TP.HCM, vùng rẫy đậu phộng, mía và vườn tạp. Nghề chính ở đây là rẫy, vườn, và ngày càng nhiều người đi làm ở khu công nghiệp.

Nuôi ong dú ở vùng như vậy có một chỗ đứng riêng, và nó đến từ một đặc điểm sinh học của loài này.

Ong dú không đốt

Đây không phải chi tiết phụ mà là thứ đổi hẳn bài toán. Ong dú không có ngòi đốt như ong mật, nên thùng ong đặt được ngay trong sân, cạnh chỗ trẻ con chơi, cạnh chỗ người lớn tuổi ngồi.

Với nghề nuôi ong mật thì chuyện đó không tưởng tượng được. Với ong dú thì nó là chuyện bình thường.

Hệ quả thực tế: việc chăm không phải giao cho một người có đồ bảo hộ và kinh nghiệm. Ai trong nhà cũng nhìn được, cũng để ý được.

Việc chăm vốn đã nhẹ

Ba việc duy trì, cộng lại chưa tới một giờ mỗi tháng:

Kiểm cầu nối kiến. Nhìn quanh trụ xem có cành cây, dây leo, cỏ cao nào bắc tới thùng không. Cắt bỏ.

Châm khay nước. Xem khay còn nước không, còn vật nổi cho ong đậu không.

Kiểm mái che và trụ sau mưa gió lớn.

Ba việc đó là quan sát và tay chân nhẹ — hợp với người ở nhà thường xuyên, kể cả người lớn tuổi.

Và nó dạy được cho trẻ con

Trẻ con nhìn thấy ong ra vào cửa tổ mỗi ngày, thấy đàn đông lên theo mùa, thấy mối liên hệ giữa cây trong vườn đang trổ và việc đàn đi làm nhiều hay ít.

Đó là thứ khó dạy bằng lời nhưng dễ thấy bằng mắt, và nó diễn ra ngay trong sân nhà.

Không cần biến nó thành bài học. Chỉ cần thùng đặt ở chỗ thấy được mỗi ngày là đủ.

Chỗ đặt trong sân nhà

Cao ngang tầm hông trở lên, trên trụ riêng, dưới tán cây hoặc có mái che đặt cao hơn nắp thùng. Cửa tổ quay ra chỗ thoáng, không quay thẳng vào lối đi chính.

Và đứng yên một chỗ quanh năm — ong dú định vị cửa tổ rất chính xác, dời chỗ là mất ong thợ đang ra ngoài.

Nguồn hoa quanh đây

Đậu phộng và mía không cho nguồn đáng kể. Nguồn thật là vườn tạp, cây ăn trái nhỏ, chuối, dừa và hàng rào cây quanh nhà — thứ mà xóm ở đây vốn có sẵn.

Đặt trong xóm, cách rẫy một khoảng vì rẫy có xử lý thuốc theo vụ.

Quy mô

Vài thùng sân nhà, mỗi tổ khoảng ba phần mười tới một lít rưỡi mỗi năm. Đủ dùng, đủ biếu, và không chiếm thêm giờ nào của ai trong nhà.

Một lưu ý khi nhà có trẻ nhỏ

Ong dú không đốt, nhưng đàn vẫn nên được để yên. Trẻ con nhìn và đếm thì tốt; mở nắp thùng, chọc cửa tổ hay lắc thùng thì không — không phải vì nguy hiểm cho người, mà vì mỗi lần như vậy đàn phải bỏ việc để sửa lại.

Cách nói dễ hiểu cho trẻ: đây là nhà của đàn ong, nhìn thì được, đụng thì không. Đặt thùng ở chỗ thấy được nhưng không nằm ngay lối chạy nhảy là giải xong phần lớn chuyện đó.