Ba thứ giết đàn ong dú ở Di Linh

Di Linh nằm trên cao nguyên Lâm Đồng, vùng cà phê lớn, xen bơ và hồ tiêu. Đất tốt, mưa nhiều, và nhìn thì thuận.

Nhưng độ cao ở đây đủ để tạo ra một điều kiện mà vùng thấp không có, và đó là thứ đầu tiên trong ba thứ hay lấy đàn.

Một: đêm lạnh và chênh nhiệt ngày đêm

Ở độ cao này, mùa khô có ngày nắng ấm nhưng đêm xuống thấp hẳn. Chênh lệch trong một ngày đêm lớn hơn nhiều so với đồng bằng.

Ong dú là loài nhiệt đới. Vài đêm lạnh thì chịu được, nhưng một chuỗi nhiều đêm lạnh liên tục — nhất là kèm gió — thì đàn phải dồn sức giữ ấm tổ, tiêu dự trữ nhanh, và quân hao dần.

Ba việc: chọn chỗ khuất gió, tốt nhất là nép sau vật chắn hoặc trong vườn kín; dùng thùng gỗ dày ghép khít, không dùng thùng mỏng nhiều khe; và không mở thùng trong quãng lạnh — mỗi lần mở là mất nhiệt mà đàn không có gì bù.

Đây không phải mức nguy hiểm như miền Bắc, nhưng nó đủ để phân biệt vườn nào giữ được đàn khoẻ và vườn nào không.

Hai: mốc, vì mưa dài và sương

Mùa mưa ở Lâm Đồng kéo dài và ẩm đều, lại có sương. Thùng kê thấp, đặt dưới tán quá dày, hoặc mái che đọng nước thì bên trong không bao giờ khô.

Bốn việc từ lúc đặt: kê cao trên trụ riêng; mái dốc hẳn và cao hơn nắp thùng cho không khí đi qua; chọn chỗ có nắng sớm lọt xuống chứ không phải chỗ rợp suốt ngày; gỗ dày ghép khít.

Ở vùng ẩm dài, chỗ mát mà không bao giờ khô là chỗ tệ nhất. Dấu hiệu sớm là mùi ẩm mốc khi mở nắp thay vì mùi sáp và mật.

Ba: thuốc trong vườn cà phê thâm canh

Cà phê ở đây là cây thương phẩm chính, và vườn thâm canh có lịch xử lý riêng trong năm. Vườn thì nằm liền nhau, mà đàn bay ba đến năm trăm mét.

Dấu hiệu: ong chết rải trước cửa tổ trong vài ngày, quân giảm nhanh dù trước đó đàn vẫn khoẻ.

Phòng: đặt trong vườn nhà hoặc lệch về phía vườn tạp, cây ăn trái; hỏi lịch xử lý của vườn xung quanh; tránh đặt giữa lô cà phê thuần.

Bơ và tiêu trụ sống là lợi thế của vùng

Khác với vùng cà phê thuần ở Tây Nguyên khô hơn, Di Linh có bơ trồng khá nhiều và nhiều vườn tiêu dùng trụ sống. Cả hai đều cho hoa, và trụ sống thì chính cây trụ mới là thứ cho hoa chứ không phải dây tiêu.

Vườn nào có bơ, tiêu trụ sống, chuối và dải cây ven suối trong tầm bay thì đã giải được phần lớn bài toán nguồn hoa.

Lấy mật

Cuối mùa mưa, khoảng tháng 10 tới tháng 11, trước khi vào quãng khô có đêm lạnh. Lấy sau đó là lấy đúng phần dự trữ đàn cần để giữ ấm tổ.