Ba thứ làm mất đàn ong dú ở Dĩ An: nóng, mất vườn, thuốc

Dĩ An là vùng đô thị hoá nhanh nhất của Bình Dương cũ, nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh: nhà cửa dày, khu công nghiệp, và vườn cũ còn sót xen kẽ.

Người nuôi ở đây mất đàn hầu như không phải vì thời tiết — vùng này không có mùa lạnh, không có lũ. Ba nguyên nhân thật đều rất đô thị, và cả ba đều đoán trước được.

Một: nhiệt từ công trình

Đây là nguyên nhân số một ở khu đô thị dày. Mái tôn, tường bê tông, sân gạch và đường nhựa giữ nhiệt tới tối. Thùng đặt giữa sân thượng trống hoặc sát tường tây thì buổi chiều bên trong nóng hơn hẳn ngoài trời.

Dấu hiệu: chiều nào ong cũng bu thành đám ngoài cửa tổ mà không đi làm. Nhiều người tưởng đó là đàn đông khoẻ, thực ra đàn đang dồn sức hạ nhiệt thay vì kiếm ăn, và kéo dài vài tuần thì quân giảm.

Cách chặn: mái che riêng đặt cao hơn nắp thùng một khoảng cho không khí đi qua; kê thùng lên chân cao khỏi sàn; tránh hướng tây; và nếu được thì đặt dưới tán cây thật vì cây vừa che vừa giữ ẩm.

Hai: vườn quanh biến mất

Đây là nguyên nhân riêng của vùng đô thị hoá nhanh, và nó âm thầm hơn cả.

Ong dú chỉ bay ba tới năm trăm mét. Khi một mảnh vườn kế bên bị san lấp, đàn mất một phần đáng kể nguồn hoa — nhưng không mất ngay trong một ngày, mà giảm dần qua các mùa. Người nuôi thấy đàn yếu đi mà tưởng do mình chăm sai.

Cách phòng: chọn chỗ đặt mà nguồn hoa đến từ nhiều phía, ưu tiên gần những cây khó mất — cây me tây, cây cổ thụ trong khuôn viên trường học, chùa, công sở; vườn nhà lâu năm; dải cây ven kênh.

Đừng đặt thùng ở nơi mà toàn bộ nguồn hoa chỉ đến từ một mảnh đất trống duy nhất bên cạnh — đó là mảnh sẽ được xây trước.

Ba: thuốc từ vườn còn sót

Nghe ngược với hình dung về đô thị, nhưng thuốc ở đây vẫn là rủi ro — chỉ là nó đến từ những vườn nhỏ còn sót lại, vườn kiểng, và cây cảnh trong sân nhà được phun dưỡng lá.

Thứ đàn mang về tổ là mật hoa và phấn, tức thứ nằm trong hoa. Nhà máy không phun thuốc lên hoa; vườn thì có.

Cách xử vẫn như vùng nông thôn: biết trong bán kính bay có vườn nào và họ xử lý gì, và làm quen để họ nhắn trước.

Nguồn hoa trong khu đô thị dày

Cây me tây và cây cổ thụ trong khuôn viên công cộng, cây đường phố, vườn nhà còn sót, cây ban công, và các mảnh vườn ăn trái chưa bị san lấp.

Đếm được bốn năm loại trong vòng nửa cây số thì đặt được một hai thùng. Khu toàn nhà ống không sân vườn thì nguồn mỏng, đàn khó mạnh lên.

Nước

Khu đô thị thường không có vũng nước tự nhiên nào trong bán kính bay. Một khay nước nông có vật nổi đặt cạnh thùng là đủ, và nên duy trì quanh năm.

Quy mô thực tế

Một tới hai thùng, nuôi để có mật dùng trong nhà và thấy con ong mỗi ngày. Ong dú không đốt nên nuôi trong khu dân cư đông không gây nguy hiểm cho ai.

Muốn tăng đàn và có sản lượng thì phải ra vùng còn vườn, hoặc gửi đàn ở vườn người quen.