Đặt thùng ong dú ở Cư M'gar: rẫy cà phê và hàng chắn gió

Cư M'gar là một trong những vùng cà phê lớn của Đắk Lắk, cộng cao su, tiêu, bơ và vườn tạp quanh các buôn làng.

Chỗ đặt thùng ở đây xoay quanh ba thứ, và thứ quan trọng nhất lại là cái mà rẫy vốn đã có sẵn.

Một: hàng cây chắn gió của rẫy

Rẫy cà phê ở Tây Nguyên thường có hàng muồng, keo dậu hoặc bơ trồng chắn gió dọc bờ lô. Trồng để bảo vệ cà phê khỏi gió mùa khô.

Với đàn ong, những hàng đó là ba thứ cùng lúc: vật chắn gió — thứ quyết định nhất vào mùa khô; nguồn hoa vì muồng và bơ đều ra hoa; và tán che cho buổi chiều.

Đặt thùng nép sau hàng chắn gió, cửa tổ quay về hướng khuất, là giải quyết được phần lớn vấn đề mà không tốn gì. Đây là lợi thế mà rẫy cà phê có sẵn nhưng ít người tận dụng.

Hai: có cây xen, không phải rẫy thuần

Cà phê chỉ ra hoa khoảng hai tuần mỗi năm sau đợt tưới. Rẫy thuần cà phê, dọn sạch cỏ, thì mười tháng còn lại là vùng trống với con ong.

Cần trong bán kính ba bốn trăm mét có ít nhất bốn năm loại cây khác: bơ, sầu riêng, cây trụ sống vườn tiêu, muồng, chuối và cây tạp quanh nhà.

Ba: gần chỗ đi qua mỗi ngày

Ở rẫy rộng, đây là tiêu chí dễ bỏ qua nhất mà lại quan trọng. Đàn báo hiệu suy trong nhiều ngày bằng những dấu rất nhỏ — ra vào thưa dần, vài con bò lờ đờ ở cửa, đường kiến mới ở chân trụ.

Thùng ở góc rẫy xa, tuần ra một lần, thì lần nào phát hiện cũng là lúc đã muộn.

Mùa khô: gió và nước

Từ khoảng tháng 12 tới tháng 3, gió đông bắc thổi liên tục, khô và mạnh, đêm xuống thấp hơn ngày nhiều. Suối cạn.

Hai việc: đặt sau vật chắn gió, và duy trì một khay nước ngọt cạnh thùng suốt mùa khô. Cộng với việc không lấy mật trước hoặc trong quãng đó.

Vụ hoa cà phê: đừng lấy mật của đàn mới

Thấy bọng mật đầy lên nhanh trong vụ hoa thì ai cũng muốn lấy. Nhưng với đàn mới mua về, phần dự trữ ấy là để đi qua mùa khô kế tiếp.

Và vụ hoa cũng là lúc rẫy được chăm nhiều nhất — tưới, bón, ở nhiều nơi là phun. Đặt thùng ở rìa lô và nắm lịch xử lý là việc nên làm.

Một việc rẻ mà đáng

Giữ một dải cỏ hoa ở bờ lô, bờ suối, hoặc một góc rẫy không dùng tới. Cỏ hoa dại cho nguồn nhỏ nhưng liên tục quanh năm, và đó cũng là chỗ đặt thùng tốt.

Nhiều người nuôi lâu năm ở vùng này để hẳn một góc như vậy — không tốn gì mà đổi lại đáng kể.