Ba thứ giết đàn ong dú ở Chư Prông

Chư Prông là vùng cà phê, cao su và điều ở phía tây Gia Lai, giáp biên giới. Đất tốt, cây nhiều, và nhìn thì chẳng thiếu gì.

Nhưng đàn ở đây mất đều, và ba nguyên nhân chính đều liên quan tới cùng một thứ: mùa khô Tây Nguyên dài và sâu.

Một: những tháng trống nguồn hoa

Đây là nguyên nhân bị đánh giá thấp nhất, vì nó không giết đàn trong một ngày mà bào mòn qua nhiều tháng.

Cà phê ra hoa khoảng hai tuần mỗi năm. Cao su và điều cũng dồn vào quãng đầu năm. Sau đó, một vùng chuyên canh thuần có thể trống nguồn hoa tám tới mười tháng.

Đàn không chết ngay. Nó nhỏ dần, không tách được, và tới mùa khô sâu thì không còn sức.

Cách phòng duy nhất là chỗ đặt: trong bán kính ba bốn trăm mét phải có ít nhất bốn năm loại cây ngoài cây công nghiệp — chuối, mít, xoài, bơ, cây ven suối, cây tạp quanh nhà.

Hai: mùa khô — nóng và thiếu nước

Từ khoảng tháng 12 tới tháng 4: gió khô, nắng gắt, suối cạn, đêm lạnh hơn ngày nhiều.

Hai việc bắt buộc trong quãng này. Khay nước ngọt đặt cạnh thùng, châm lại đều vì bốc hơi nhanh. Vật chắn gió và tán che — đặt sau hàng cây, cửa tổ quay hướng khuất gió.

Dấu hiệu thùng quá nóng: chiều nào ong cũng bu thành đám ngoài cửa mà không đi làm.

Ba: kiến

Kiến là kẻ thù thường trực, và đàn đã yếu vì hai nguyên nhân trên thì một đợt kiến là đủ kết thúc.

Trụ đặt riêng, chôn chắc, có gờ chặn. Không để cành cây, dây leo, cỏ cao hay mái nhà bắc cầu tới thùng. Kiểm mỗi tháng — mùa mưa cây mọc nhanh, cầu nối nối lại chỉ trong vài tuần.

Lấy mật sai lúc là nguyên nhân thứ tư

Không liệt vào ba thứ chính vì nó do người, không do vùng. Nhưng nó phổ biến: lấy mật vào đầu mùa khô là lấy đúng phần dự trữ đàn cần để đi qua bốn tháng tới.

Cửa sổ đúng ở đây là cuối mùa mưa, khoảng tháng 10 tới tháng 11, và chỉ khi đàn kín tổ, quân đông.

Điều thuận của vùng này

Đất tốt, nhiều nước ngầm, và vườn nhà ở đây trồng được rất nhiều loại cây. Vườn nào chịu trồng xen đa dạng thì đàn khoẻ và tách đều — vùng này không thiếu tiềm năng, chỉ thiếu sự đa dạng trong bán kính bay.

Dấu hiệu đàn đang xuống mà chưa mất

Đàn suy vì trống nguồn hoa thì không có ngày nào rõ ràng để chỉ ra. Ba dấu hiệu đáng để ý, quan sát từ ngoài không cần mở thùng:

Lượng ong ra vào cửa tổ giảm dần qua nhiều tuần, kể cả những ngày trời đẹp. Cửa tổ nhỏ lại hoặc ít được sửa sang. Và năm nào cũng không tách được đàn dù đã nuôi lâu.

Gặp ba dấu hiệu đó thì việc cần làm là nhìn lại bán kính bay chứ không phải nhìn vào thùng.