Châu Thành Tây Ninh: vườn ven sông Vàm Cỏ so với đồng mì

Châu Thành nằm dọc sông Vàm Cỏ Đông ở phía tây Tây Ninh, giáp biên giới. Đất ở đây chia khá rõ: dải vườn tạp bám theo sông và các rạch, còn phía trong là đồng lúa và rẫy mì.

Nhìn trên bản đồ thì hai phần đó liền nhau. Với đàn ong dú thì chúng là hai thế giới.

Vì sao dải ven sông mạnh hơn hẳn

Dải đất bám sông thường là đất thổ cư lâu năm, mỗi nhà một vườn, mỗi vườn một kiểu cây. Cộng thêm cây tạp mọc hoang dọc bờ — bần, gáo, so đũa, cây bụi đủ loại — không ai trồng nhưng chúng ra hoa rải rác quanh năm.

Đàn ong dú bay ba đến năm trăm mét, nên nó không cần diện tích lớn. Nó cần nhiều loại cây trong một vòng tròn nhỏ, và dải ven sông cho đúng thứ đó.

Cây mì thì sao

Mì không cho nguồn mật đáng kể, và rẫy mì thì trống trải. Đặt thùng giữa rẫy mì là đặt vào chỗ nắng gắt, không nước, không bóng và không hoa.

Lúa cũng vậy, và vụ lúa còn có xử lý thuốc nhiều đợt.

Khoảng cách thực tế cần lùi

Không cần lùi xa. Chỉ cần đặt trong vườn nhà thuộc dải ven sông hoặc trong xóm có vườn, cách mép ruộng vài trăm mét, là bài toán đã khác hẳn.

Điều đó nghĩa là phần lớn người ở huyện này đều có chỗ đặt được — vì nhà thì nằm trong xóm, không nằm giữa rẫy.

Đừng phát trắng bờ sông cho gọn

Dải cây tạp ven bờ trông lộn xộn nên hay bị phát sạch. Nhưng đó chính là phần nguồn hoa quanh năm mà không ai phải trồng và không ai phải chăm.

Giữ lại dải đó là việc rẻ nhất mà người nuôi ong ở vùng này làm được cho đàn của mình.

Hai việc theo mùa

Mùa khô từ khoảng tháng 12 tới tháng 4: giữ khay nước ngọt đầy, che nắng bằng tán cây thật. Vùng biên giới này nắng gắt và gió khô.

Mùa mưa từ tháng 5 tới tháng 11: kiểm mái che và trụ sau mưa gió lớn, chặn kiến vì cây mọc nhanh nối cầu lại.

Lấy mật vào cuối mùa mưa, khoảng tháng 10 tới tháng 11.

Nếu vườn nhà giáp rẫy

Nhiều nhà ở đây có vườn một bên và rẫy một bên. Khi đó đặt thùng lệch hẳn về phía vườn và phía sông, càng xa mép rẫy càng tốt, và hỏi lịch xử lý của rẫy bên cạnh.

Vùng biên giới và chuyện gió khô

Phần đất giáp biên ở đây trống trải hơn, và trong mùa khô gió thổi liên tục qua đồng. Gió khô làm đàn mất nước nhanh hơn, và ở chỗ không có vật chắn thì ong khó vào cửa tổ những ngày gió lớn.

Vật chắn tốt nhất là cây sống đặt cách thùng một khoảng — hàng tre, hàng cây, bụi cây lớn. Tường và tôn chắn được nhưng hấp nhiệt nên phải đặt xa hơn và phải có tán che.