Ba thứ giết đàn ong dú ở Cát Bà

Cát Bà là đảo đá vôi lớn ngoài vịnh, có rừng trên núi, thung lũng nhỏ có vườn, và xóm dưới chân. Nguồn hoa từ rừng thì khá, nhưng đàn ở đây vẫn mất.

Ba nguyên nhân, và cả ba đều nặng hơn so với đất liền cùng vĩ độ.

Một: gió mùa đông bắc thổi thẳng

Đây là thứ khắc nghiệt nhất của một hòn đảo miền Bắc. Trên đất liền, gió lạnh đi qua làng mạc, cây cối, địa hình rồi mới tới vườn. Ngoài đảo thì nó tới thẳng từ mặt biển, mạnh và liên tục.

Ong dú là loài nhiệt đới, và gió lạnh liên tục còn nguy hơn nhiệt độ thấp trong vài giờ đêm — đàn phải dồn sức giữ ấm tổ suốt nhiều ngày.

Phòng: chọn thung lũng khuất, mặt nam của vách đá, sau tường hoặc hàng cây; thùng gỗ dày ghép khít; không mở thùng trong quãng rét; không lấy mật từ khoảng tháng 10.

Trên đảo, chênh lệch giữa một thung lũng khuất và một sườn hứng gió là ranh giới sống còn, không phải chuyện tiện lợi.

Hai: bão

Vùng biển này hứng bão, và ngoài đảo thì không có gì cản. Bão làm bay mái che, nghiêng trụ, cây đổ lên thùng — và thùng hở sau bão rơi đúng trước quãng lạnh cuối năm.

Phòng: trụ chôn sâu và chắc; mái che buộc chặt chứ đừng đè bằng gạch; không đặt dưới cành lớn; đi kiểm ngay sau mỗi đợt gió lớn.

Ba: thiếu nước ngọt

Đảo đá vôi thoát nước rất nhanh — nước mưa ngấm xuống hệ hang đá thay vì đọng lại thành suối, ao. Vì vậy nước ngọt trên đảo khan hơn người ta tưởng khi nhìn vào màu xanh của rừng.

Đàn cần nước ngọt để làm mát tổ chứ không chỉ để uống, và thiếu thì suy dần nhiều tháng không dấu hiệu rõ.

Phòng: trữ nước mưa, để một khay nông có vật nổi cạnh thùng, che bớt nắng, châm lại đều.

Bù lại: nguồn hoa từ rừng núi đá

Rừng trên núi đá vôi có nhiều loài, trổ rải rác quanh năm — nguồn đều hơn vườn trồng nhiều. Vườn trong thung lũng gần chân núi là chỗ có cả nguồn hoa lẫn chắn gió.

Phần lớn rừng thuộc khu vực được bảo vệ, nên đặt trên đất vườn của mình; gần là đủ vì đàn bay ba đến năm trăm mét.

Quy mô và kỳ vọng

Hai thùng vườn nhà trong thung lũng khuất gió. Sản lượng nghiêng về đầu thấp của khoảng ba phần mười tới một lít rưỡi mỗi tổ mỗi năm, và đàn hồi chậm.

Ai muốn thử thì nên bắt đầu mùa xuân, đặt hai chỗ khác nhau, và để mùa đông đầu tiên trả lời chỗ nào đúng.