Nuôi ong dú ở Cần Giờ: đặt thùng giữa rừng nước mặn

Cần Giờ là chỗ lạ nhất của Thành phố Hồ Chí Minh: cách trung tâm vài chục cây số mà là rừng ngập mặn, đầm, kênh nước lợ, và những rặng mắm đước trải dài. Người ở đây quen với nước mặn tới mức không thấy lạ, nhưng với con ong thì đây là một môi trường hoàn toàn khác với mọi vùng nuôi ong dú khác trong nước.

Bài này chỉ nói một chuyện: đặt thùng ở đây thì phải tính thêm những gì.

Nguồn hoa ở đây là hoa rừng, không phải hoa vườn

Vùng vườn thì nguồn hoa đến từ cây người trồng, nên biết trước được mùa nào có gì. Cần Giờ thì khác: mắm, bần, đưng, dà, cóc, và dừa nước dọc kênh. Đây là hoa của cây rừng ngập mặn — nở theo nhịp riêng, phần lớn vào cuối mùa khô và đầu mùa mưa, và không ai can thiệp được vào nhịp đó.

Ưu điểm là nguồn này rất rộng và rất ổn định qua các năm. Không ai chặt cả một rừng ngập mặn để trồng thứ khác, nên người nuôi ở đây không sợ cái nỗi sợ của người nuôi vùng ven đô: vườn kế bên bị san lấp. Nhược điểm là khi cây rừng qua đợt nở, vùng này gần như không có tầng cây ăn trái để bù vào, khác hẳn miệt vườn.

Vì vậy quanh khu dân cư Cần Giờ, chỗ nào có thêm vườn nhà — dừa, xoài, mãng cầu, chuối — thì chỗ đó là chỗ đặt thùng tốt hơn hẳn giữa rừng. Rừng cho đợt nở lớn, vườn nhà cho phần đều đặn nhỏ giọt; đàn cần cả hai.

Nước ngọt — thứ cả nước không ai phải nghĩ, riêng ở đây thì phải

Ong dú cần nước, không chỉ để uống mà còn để làm mát tổ trong những ngày nắng gắt. Ở mọi vùng khác thì chuyện này tự giải quyết: có mương, có rạch, có vũng nước mưa, có vòi nước nhà ai rỉ.

Ở Cần Giờ, mặt nước quanh đó là nước mặn hoặc lợ. Đàn ong sẽ tự tìm nguồn ngọt trong bán kính bay của nó — và nếu trong ba bốn trăm mét không có nguồn nào, đó là một áp lực âm thầm khiến đàn không bao giờ lên nổi. Đây là lý do hay bị bỏ qua nhất khi người ta thắc mắc vì sao cùng một kiểu thùng, cùng một cách nuôi mà đàn ở đây không sung như đàn ở Nhà Bè hay Bình Chánh.

Cách làm không phức tạp: một khạp nước mưa có nắp che, đặt cạnh chỗ đặt thùng, mặt nước có vài cành cây hoặc miếng xốp nổi để ong đậu mà không chìm. Một chi tiết nhỏ nhưng ở vùng này thì nó quyết định.

Gió — cái làm mệt đàn mà không ai đếm

Người mới thường lo nắng và mưa, ít ai lo gió. Ở vùng ven biển thì gió là yếu tố mạnh nhất trong những thứ nhìn không thấy. Cửa tổ hứng gió thẳng thì ong ra vào khó, phải mất sức bám và định hướng lại, và trong ngày gió lớn thì đàn gần như không làm được gì.

Cách xử là đặt thùng sau một vật chắn: tường nhà, hàng rào kín, rặng dừa nước, bụi cây dày. Cửa tổ quay về hướng ít gió nhất trong năm, thường là hướng ngược với gió chướng. Không cần kín gió hoàn toàn — chỉ cần không hứng trực diện.

Mặt trái và điều nên nói thật

Cần Giờ không phải vùng nuôi ong dú quy mô lớn, và cũng không nên cố làm cho nó thành như vậy. Nguồn hoa rừng tuy rộng nhưng tập trung theo đợt, phần còn lại của năm thì mỏng; hạ tầng vườn để bù vào thì không có nhiều. Vài thùng trong vườn nhà quanh khu dân cư là quy mô thực tế.

Bù lại, mật ở đây có một chỗ đứng riêng mà không vùng nào bắt chước được: mật của một vùng rừng ngập mặn, sát thành phố lớn, gắn với cái tên Cần Giờ mà người thành phố nào cũng biết. Với mặt hàng hiếm và bán theo câu chuyện thì đó là lợi thế thật, chứ không phải lời nói cho hay.