Ba thứ làm mất đàn ong dú ở Cai Lậy: vườn sầu riêng

Cai Lậy là thủ phủ sầu riêng của vùng Tiền Giang cũ, nay thuộc Đồng Tháp. Vườn sầu riêng ở đây rợp, mát, ẩm vừa phải, thường có cây xen — nghe thì lý tưởng cho đàn ong dú, và phần lớn là đúng.

Nhưng người nuôi ở đây mất đàn khá thường xuyên, và ba nguyên nhân chính đều đến từ chính cách chăm vườn chứ không từ thời tiết.

Một: lịch xử lý của vườn chuyên canh

Sầu riêng là cây đòi hỏi chăm sóc dày nhất trong các loại cây ăn trái miệt vườn, nhất là giai đoạn ra hoa đậu trái. Đó cũng là lúc đàn ong hoạt động mạnh nhất trong năm.

Đây không phải chuyện đúng sai — chủ vườn phải bảo vệ vụ của mình, và một vụ sầu riêng đáng giá hơn nhiều lần mấy thùng ong. Nhưng đàn đặt giữa vườn chuyên canh thì rủi ro là thật.

Cách sống chung mà người nuôi lâu năm ở đây làm: đặt thùng ở rìa vườn, gần hàng rào, vườn tạp hoặc khu nhà ở. Bán kính bay ba tới năm trăm mét là quá đủ để đàn tới được cả vườn mà tránh phần lớn rủi ro trực tiếp.

Và biết lịch của vườn nhà cùng vườn kế bên để đóng cửa tổ trong buổi phun, mở lại hôm sau.

Hai: ẩm và mốc trong thùng

Vườn sầu riêng được tưới nhiều, tán dày, đất ẩm gần như quanh năm. Với thùng ong, đó là môi trường dễ lên mốc bên trong — mà mốc trong thùng ong dú thường phải bỏ thùng chứ khó cứu.

Dấu hiệu âm thầm: đàn ra vào thưa dần dù trời không mưa, có mùi khác lạ khi đứng gần.

Ba việc chặn: kê cao ngang tầm hông trở lên trên trụ riêng; mái che dốc thoát nước hẳn và cao hơn nắp thùng cho thoáng; và chọn chỗ có nắng sớm lọt xuống, đừng đặt vào chỗ tối om dưới tán dày suốt ngày.

Ba: kiến

Đất ẩm nhiều mùn dưới tán vườn là môi trường lý tưởng của kiến. Nhưng như mọi nơi, kiến hầu như chỉ hạ được đàn đã yếu từ trước — thường là vì hai nguyên nhân trên, hoặc vì bị lấy mật quá tay.

Chống kiến bằng cách cắt đường đi: trụ riêng, không để cành cây hay dây leo chạm vào thùng, chân trụ đặt trong chén nước và nhớ thay nước, đừng để lá rụng bắc cầu qua chén.

Nhưng nếu năm nào cũng mất đàn vì kiến thì vấn đề nằm ở chỗ khác.

Hạn mặn: thứ thứ tư cần biết

Vùng này chịu ảnh hưởng mặn xâm nhập vào quãng tháng 2 tới tháng 5. Mặn không tác động trực tiếp lên đàn, nhưng làm nước ngọt khan trong bán kính bay và làm cây giảm ra hoa.

Một khạp nước mưa có vật nổi đặt cạnh thùng giải quyết được phần nước. Phần cây thì không làm gì được, nên quãng đó tuyệt đối không lấy mật.

Điểm tích cực

Ba nguyên nhân kể trên đều là thứ người nuôi chủ động chặn được bằng chỗ đặt và chuẩn bị, không phải thứ trời cho. Và vùng này không có mùa lạnh, không có lũ lớn như miền Trung.

Làm đúng ba việc — đặt rìa vườn, kê cao chống ẩm, cắt đường kiến — thì đây là vùng nuôi rất ổn định, với nguồn hoa nhiều tầng và tách đàn đều đặn.