Đặt thùng ong dú ở Buôn Hồ: rẫy cà phê trên cao nguyên

Buôn Hồ nằm trên cao nguyên Đắk Lắk, phía bắc Buôn Ma Thuột. Xung quanh là rẫy cà phê, tiêu, bơ, và những hàng cây chắn gió chạy dọc bờ lô.

Ở vùng này, chỗ đặt thùng quyết định đàn có qua được mùa khô hay không, và ba tiêu chí dưới đây quan trọng theo đúng thứ tự.

Một: khuất gió mùa khô

Từ khoảng tháng 12 tới tháng 3, gió đông bắc thổi liên tục qua cao nguyên, khô và mạnh, đêm xuống thấp hơn ngày nhiều.

Đàn không chết vì gió, nhưng suy dần: ong ra vào khó, mỗi chuyến bay tốn sức, ban đêm tổ mất nhiệt. Kéo dài vài tuần là quân giảm, và một đàn đã giảm quân thì mọi thứ khác ập tới.

Điều may là vùng này có sẵn vật chắn: hàng muồng, hàng keo dậu, hàng bơ trồng chắn gió cho rẫy. Đặt thùng nép sau những hàng đó, cửa tổ quay về hướng khuất, là giải quyết được phần lớn vấn đề mà không tốn gì.

Chỗ tuyệt đối tránh: giữa lô cà phê trống trải, và đỉnh đồi. Cả hai đều thoáng đẹp và đều hứng trọn gió.

Hai: có cây xen quanh, không phải rẫy thuần

Cà phê chỉ ra hoa khoảng hai tuần mỗi năm. Nếu quanh thùng chỉ có cà phê thì mười tháng còn lại đàn gần như không có gì.

Cái đỡ đàn là tầng cây xen: bơ, sầu riêng, muồng chắn gió, cây trụ sống của vườn tiêu, cây rừng còn sót ở bờ lô, và vườn tạp quanh nhà.

Nên khi chọn chỗ, đếm xem trong bán kính ba bốn trăm mét có bao nhiêu loại cây khác ngoài cà phê. Càng nhiều loại càng tốt, và con số đó quan trọng hơn diện tích rẫy.

Ba: gần chỗ mình đi qua mỗi ngày

Đàn ong dú báo hiệu suy trong nhiều ngày trước khi hỏng hẳn, bằng những dấu rất nhỏ: ra vào thưa hơn, vài con bò lờ đờ ở cửa, đường kiến mới ở chân trụ.

Thùng đặt ở góc rẫy xa, tuần ra một lần, thì lần nào phát hiện cũng là lúc đã muộn. Đặt gần nhà, gần lối đi hằng ngày, là tiêu chí mà nhiều người xếp cuối nhưng thực tế nên xếp ngang hai tiêu chí trên.

Nước trong mùa khô

Cao nguyên mùa khô thì suối cạn, và trong bán kính bay có thể không còn nguồn nước nào. Một khay hoặc khạp nước nông có vật nổi cho ong đậu, đặt cạnh thùng, duy trì suốt mùa khô.

Đây là việc nhỏ và rẻ, nhưng thiếu nó thì đàn suy dần mà không có dấu hiệu rõ ràng.

Và việc quan trọng nhất vẫn là không lấy mật trước mùa khô

Mọi biện pháp che chắn cộng lại cũng không bằng việc đàn bước vào mùa khô với bọng mật còn đầy. Ở vùng này, chỉ nên lấy mật vào quãng mưa khi đàn thật sự đầy, và với đàn mới mua về năm đầu thì không lấy gì.