Cây gì nuôi được ong dú ở Buôn Đôn, xứ rừng khộp

Buôn Đôn nằm kề rừng quốc gia Yok Đôn, vùng rừng khộp lớn nhất nước. Rừng khộp không giống rừng thường xanh: nó rụng lá gần như trụi trong mùa khô rồi bật lại khi mưa về.

Đặc điểm đó nghe như chuyện của cây, nhưng nó quyết định cả năm của đàn ong ở đây.

Rừng khộp: dồi dào rồi tắt

Trong mùa mưa và quãng chuyển mùa, rừng khộp có nguồn hoa tốt — nhiều loài cây bản địa, trổ ở các quãng khác nhau.

Nhưng khi mùa khô vào sâu, rừng trụi lá, tầng dưới khô cháy, và nguồn hoa gần như tắt hẳn trong nhiều tháng. Đó là khác biệt lớn nhất so với rừng thường xanh ở Nam Cát Tiên hay Mã Đà, nơi luôn còn thứ gì đó đang trổ.

Nghĩa là ở đây không thể trông vào rừng cho cả năm. Phải có nguồn nền riêng cho mùa khô.

Nguồn nền cho mùa khô: vườn trong buôn

Chuối — ra hoa gần như liên tục và có nước tưới thì vẫn trổ trong mùa khô. Đây là cây quan trọng nhất ở vùng này.

Cây ăn trái vườn nhà — xoài, mít, me, mỗi loại một quãng.

Cây quanh giếng, quanh nguồn nước — chỗ có nước thì cây còn xanh khi xung quanh đã khô, và đó là nơi đàn tìm tới.

Cây trồng bóng mát trong buôn — cây lâu năm quanh khu sinh hoạt chung, thường nhiều tuổi và có tán rộng.

Vì sao phải đặt thùng trong buôn, không phải bìa rừng

Ở vùng rừng thường xanh thì đặt gần bìa rừng là lựa chọn tốt nhất. Ở vùng rừng khộp thì không, vì mùa khô rừng tắt nguồn và đàn không đi đâu được.

Đặt trong buôn, trong vườn có tưới, thì đàn vừa với tới rừng trong mùa mưa vừa có nguồn nền trong mùa khô. Đó là chỗ giải được cả hai mùa.

Mùa khô ở đây gắt

Từ khoảng tháng 12 tới tháng 4: nắng gắt, gió khô, rừng trụi, suối cạn. Ba việc:

Khay nước ngọt không được cạn — vùng này mùa khô suối cạn thật, không phải nói cho đủ.

Che nắng bằng tán cây thật, vì rừng trụi lá thì cả vùng nóng hơn hẳn.

Không lấy mật trong hoặc trước quãng đó. Lấy vào cuối mùa mưa, khoảng tháng 10 tới tháng 11.

Trồng thêm thì trồng gì

Chuối, và trồng ở nơi có nước tưới. Đó là cách trực tiếp nhất để lấp đúng khoảng trống mà rừng khộp để lại.

Nếu có điều kiện thì thêm cây ăn trái nhiều loại quanh nhà, ưu tiên loại trổ vào quãng đầu năm.

Về rừng

Yok Đôn là rừng quốc gia. Không đặt thùng, không lấy tổ trong phạm vi được bảo vệ. Đàn bay ba đến năm trăm mét nên vườn trong buôn gần rừng là đã khai thác được nguồn đó trong mùa mưa.