Ong dú ở Bù Gia Mập: từ lấy mật rừng tới nuôi trong vườn

Bù Gia Mập nằm sát biên giới, kề rừng quốc gia cùng tên, với điều, cà phê và rừng bao quanh. Đây là vùng có cộng đồng sinh sống lâu đời gắn với rừng, và mật ong rừng là thứ quen thuộc ở đây từ trước khi có nghề nuôi.

Hai cách có mật, khác nhau từ gốc

Lấy mật rừng là đi tìm tổ ong hoang trong rừng, theo mùa, phụ thuộc vào việc năm đó tìm được bao nhiêu tổ. Nó là kỹ năng đọc rừng, tích luỹ qua nhiều đời.

Nuôi ong dú trong vườn thì ngược lại: đàn ở yên một chỗ quanh năm, sản lượng ít nhưng đều, và biết trước mỗi năm lấy vào lúc nào.

Hai thứ không thay thế nhau và cũng không mâu thuẫn. Nhưng với người muốn có nguồn ổn định thì cái thứ hai dễ tính toán hơn.

Vì sao vườn ở đây hợp

Vườn nhà kề rừng là điều kiện gần như lý tưởng: rừng cho nguồn hoa nhiều tầng trổ rải rác quanh năm, còn vườn cho chỗ đặt an toàn, tiện quan sát và không vướng quy định.

Đàn bay ba đến năm trăm mét nên không cần đặt trong rừng — đặt ở vườn gần bìa là đã khai thác được nguồn đó.

Kèm điều, cà phê và cây vườn nhà thì bộ nguồn hoa ở đây thuộc nhóm đầy đủ nhất.

Ranh giới cần rõ

Rừng quốc gia là khu vực được bảo vệ. Không đặt thùng trong đó, không lấy tổ trong đó. Việc này không chỉ là quy định — tổ hoang trong rừng là phần của hệ sinh thái đang thụ phấn cho chính những cây cho hoa quanh vườn mình.

Đặt trên đất vườn của mình hoặc đất được phép là cách vừa đúng vừa có lợi lâu dài.

Chuyển tổ hoang: việc cần người biết

Ở vùng này nguồn giống dễ kiếm nhất là tổ hoang trong thân cây hay hốc tường quanh nhà. Nhưng cấu trúc tổ ong dú gắn liền với hốc, và chuyển sai thì mất cả đàn.

Người có kinh nghiệm trong vùng làm được việc này. Chưa từng làm thì nhờ, hoặc mua đàn đã thuần trong thùng — đắt hơn nhưng rẻ hơn về lâu dài.

Ba việc duy trì

Chặn kiến bằng trụ đứng riêng, kiểm mỗi tháng vì cây mọc nhanh nối cầu lại. Chống ẩm bằng kê cao, mái dốc thoáng, chỗ có nắng sớm. Và giữ khay nước trong mùa khô.

Cộng lại chưa tới một giờ mỗi tháng — nghề này chen được vào lịch của người đã bận rẫy.

Đầu ra

Lượng ít nên kênh thực tế là người quen, khách đặt lại và bán qua mạng. Kể rõ nuôi ở đâu, lấy vào mùa nào, mỗi năm được bao nhiêu — và không hứa công dụng chữa bệnh.