Bắt đầu nuôi ong dú ở Bù Đăng: hai thùng trên đất đỏ

Bù Đăng nằm trên phần cao nguyên thấp của Bình Phước cũ, nay thuộc Đồng Nai. Đất đỏ bazan, có cà phê, điều, tiêu, sầu riêng, và rừng còn khá ở phía Bù Gia Mập.

Đây là vùng thuận cho ong dú: nóng quanh năm, không có mùa lạnh, nguồn hoa nhiều tầng. Bài này viết cho người sắp đặt hai thùng đầu tiên.

Chọn tháng bắt đầu

Đầu mùa mưa, khoảng tháng 5 tới tháng 7. Đàn có mấy tháng nguồn hoa đều để ổn định chỗ mới trước khi gặp mùa khô đầu tiên.

Tránh mua vào giữa mùa khô, vì đàn vừa dời chỗ đã gặp ngay quãng ít hoa nhất trong năm. Đây là sai lầm phổ biến vì người ta thường quyết định nuôi vào lúc rảnh chứ không vào lúc hợp với con ong.

Đặt hai thùng ở đâu

Ba tiêu chí, theo thứ tự:

Gần nhiều loại cây, không phải giữa lô chuyên canh. Trong bán kính ba bốn trăm mét nên có ít nhất bốn năm loại cây khác nhau: điều, bơ, sầu riêng, cây trụ sống của vườn tiêu, chuối và cây tạp quanh nhà. Rẫy điều thuần hay cao su thuần thì trống mười tháng trong năm.

Có bóng che buổi chiều. Mùa khô ở đây nắng gắt và dài hơn vùng Long Khánh. Tán cây thật tốt hơn tấm lợp; nếu dùng mái che thì đặt cao hơn nắp thùng cho thoáng.

Gần chỗ mình đi qua mỗi ngày. Đàn báo hiệu suy trong nhiều ngày bằng dấu rất nhỏ. Thùng ở góc rẫy xa thì lần nào phát hiện cũng đã muộn.

Mùa khô dài hơn vùng dưới

Mùa khô ở đây gắt và dài hơn vùng Long Khánh hay Biên Hoà. Hai việc trong quãng đó: bóng che buổi chiều cho thùng, và một khay nước ngọt trong bán kính bay vì suối và vũng nước cạn.

Và như mọi vùng có quãng khó rõ rệt: không lấy mật trước và trong quãng ấy.

Lợi thế gần rừng

Vùng này còn rừng ở phía Bù Gia Mập và các vạt rừng rải rác. Cây rừng bản địa ra hoa rải rác quanh năm theo nhịp tự nhiên, không phụ thuộc mùa vụ canh tác.

Nhà nào ở gần bìa rừng, trong bán kính ba bốn trăm mét, thì đàn có nguồn nền ổn định hơn hẳn nhà giữa vùng chuyên canh. Khi chọn chỗ đặt trại, khoảng cách tới vạt rừng gần nhất là tiêu chí đáng ưu tiên.

Vì sao hai thùng, và năm đầu đừng lấy mật

Năm đầu là năm học: biết chỗ nào trong rẫy nhà mình mát thật, biết tháng nào quanh đó có hoa, biết kiến ở đâu, biết đàn phản ứng thế nào với mùa khô.

Hai thùng thì mỗi sai lầm chỉ tốn hai thùng, mà bài học thu được y như nuôi mười. Người bắt đầu bằng mười thùng thường phải học mười lần cùng một bài học cùng lúc.

Và đàn mới mua về cần trọn năm đầu để xây tổ và tích dự trữ. Năm sau, khi đã biết rẫy mình nuôi được bao nhiêu, thì tăng đàn là chuyện của tách đàn chứ không còn phải mua.