Cây gì nuôi ong dú ở Bình Phước: điều, tiêu và cao su

Bình Phước nay thuộc tỉnh Đồng Nai. Nhưng vùng đất này có bộ cây trồng riêng, khác hẳn phần Đồng Nai cũ: điều, cao su, tiêu, cà phê, và gần đây là sầu riêng.

Câu hỏi thực tế của người nuôi ở đây: trong mấy cây đó, cây nào thật sự nuôi đàn?

Điều — nguồn hoa lớn nhất vùng

Bình Phước là thủ phủ điều của cả nước. Điều ra hoa vào quãng khô, khoảng cuối năm sang đầu năm, và ra hoa rất nhiều — mỗi chùm hàng trăm hoa nhỏ.

Với đàn ong dú, đây là đợt nguồn hoa mạnh nhất trong năm ở vùng này. Vườn điều lại thường không được chăm dày như vườn cây ăn trái, nên rủi ro thấp hơn.

Điều cần biết: hoa điều rộ theo đợt rồi hết, và sau đó vườn điều gần như không còn gì cho đàn. Vườn điều thuần, dọn sạch cỏ dưới tán thì mười tháng còn lại là vùng trống.

Cao su — không phải nguồn hoa, nhưng không vô dụng

Cao su không được coi là cây nuôi ong. Nhưng có một quãng đáng kể: sau khi rụng lá, khi vườn bung lá non, đàn ong quanh đó có thêm nguồn — không nhiều nhưng rơi đúng quãng thiếu.

Vấn đề của vùng nhiều cao su là diện tích: hàng nghìn hecta cao su nhìn xanh mướt nhưng với con ong thì gần như là vùng trống suốt phần lớn năm. Đây là cái bẫy mắt phổ biến nhất khi người mới đi xem đất: nhìn "có nhiều cây xanh không" thay vì nhìn "có nhiều cây ra hoa không".

Tiêu — nguồn hoa nằm ở cây trụ, không ở dây tiêu

Lộc Ninh, Bù Đốp là vùng tiêu có tiếng. Điều nhiều người không để ý: cái cho hoa trong vườn tiêu là cây trụ sống — muồng, lồng mứt, gòn, keo dậu — chứ không phải dây tiêu.

Nghĩa là vườn tiêu dùng trụ bê tông thì với đàn ong gần như không có gì; vườn tiêu trụ sống thì lại là môi trường tốt: có tán che, có hoa, và giữ ẩm.

Cái quyết định vẫn là vườn tạp quanh nhà

Giống như ở Tây Ninh và Đắk Lắk, thứ đỡ đàn hằng ngày ở Bình Phước không phải cây chủ lực mà là những thứ nhỏ: chuối, mít, xoài, dừa, bờ rào hoa giấy, cỏ hoa ở bờ lô và bờ suối.

Hệ quả thực tế cho chỗ đặt thùng: gần khu nhà ở và vườn tạp, không phải giữa lô điều hay lô cao su, dù chỗ đó rộng và thoáng hơn nhiều.

Và nếu nhà có nuôi ong thì việc đáng làm nhất — gần như không tốn gì — là giữ một dải cỏ hoa ở bờ lô hoặc một góc rẫy không đụng tới. Nhiều người nuôi lâu năm ở vùng này để hẳn một góc như vậy, và đó chính là chỗ họ đặt thùng.

Mùa khô Bình Phước dài hơn phía nam

Vùng này mùa khô dài và gắt hơn vùng Long Khánh hay Biên Hoà. Nắng gay gắt, gió khô, nguồn hoa xuống thấp sau khi hết vụ điều.

Hai việc trong quãng đó: bóng che buổi chiều cho thùng, và một nguồn nước ngọt trong bán kính bay. Và như mọi vùng có quãng khó rõ rệt — không lấy mật trước và trong quãng ấy.