Cây gì nuôi ong dú ở Bình Định: dừa Tam Quan và keo

Bình Định cũ nay thuộc tỉnh Gia Lai, và trung tâm hành chính của tỉnh mới đặt ở phía Bình Định. Vùng này có đồng bằng ven biển, đồi gò phía tây, và một bộ cây trồng khá riêng.

Câu hỏi thực tế: trong đó cây nào nuôi được đàn ong dú?

Dừa Tam Quan — nguồn hoa quý nhất vùng

Hoài Nhơn và vùng quanh là đất dừa lâu đời. Với đàn ong dú, dừa là loại nguồn hoa tốt nhất có thể có: cây trưởng thành ra buồng liên tục, buồng này chưa tàn thì buồng khác đã nhú, nên gần như tháng nào cũng có hoa.

Đó là kiểu nguồn mà loài này cần, không dồi dào đột ngột rồi tắt, mà đều và không bao giờ hết hẳn. Vùng nào có mật độ dừa cao thì đàn ít khi phải trải qua quãng đói dài.

Thêm nữa, vườn dừa ở đây thường không thuần: dưới tán có chuối, mít, cây tạp, và bờ rào có cây dại. Tầng dưới lộn xộn đó mới là chỗ đàn kiếm ăn nhiều nhất.

Keo, thứ phủ xanh đồi nhưng không nuôi đàn

Phần lớn diện tích đồi gò ở Bình Định là rừng keo trồng để lấy gỗ. Nhìn từ xa thì cả vùng xanh mướt.

Với con ong thì rừng keo thuần gần như là vùng trống: ít loài, ít hoa, và bị khai thác trắng theo chu kỳ vài năm một lần. Đây là cái bẫy mắt phổ biến, người mới đi xem đất thường nhìn có nhiều cây xanh không, thay vì nhìn có nhiều cây ra hoa không.

Mai vàng An Nhơn và vườn kiểng

An Nhơn là làng mai lớn. Vườn mai và vườn cây cảnh có mật độ cây rất dày trên diện tích nhỏ, và nhiều loại ra hoa rải rác trong năm, có ích cho đàn.

Mặt kia: vườn kiểng được chăm sóc dày, nhất là giai đoạn giáp Tết khi người ta xử lý cho mai nở đúng dịp. Người nuôi ở vùng này nên đặt thùng nghiêng về phía vườn cây lâu năm và vườn tạp thay vì giữa vườn kiểng.

Nhịp mùa: mưa vào cuối năm

Như cả dải Nam Trung Bộ, Bình Định mưa vào khoảng tháng 9 tới tháng 12 chứ không mưa giữa năm như Nam Bộ. Ai đọc tài liệu viết từ miền Nam rồi áp máy móc sẽ lệch nhịp.

Quãng đầu năm khô mát, cây vườn trổ, đó là quãng tốt nhất và hợp để tách đàn. Quãng cuối năm mưa bão mới là quãng cầm cự: kê cao chống ngập, chằng chắc thùng, và tuyệt đối không lấy mật.

Quy Nhơn và vùng ven biển

Thành phố và dải ven biển có dừa, cây đô thị, vườn nhà, đủ cho vài thùng. Nhưng gió biển mạnh gần như quanh năm nên đặt sau vật chắn là việc bắt buộc, và cần một khay nước ngọt vì vùng ven biển có thể thiếu nguồn nước ngọt tự nhiên.

Cách tự kiểm vườn nhà

Mỗi tháng đi một vòng bán kính chừng bốn trăm mét quanh chỗ định đặt thùng, ghi lại tháng đó có cây gì đang ra hoa. Làm đủ một năm là có bảng nguồn hoa của chính mảnh đất nhà mình, chính xác hơn mọi bài viết.

Tháng nào trống thì đó là tháng đàn sẽ yếu: không lấy mật, không tách, không dời chỗ trong tháng ấy.