Đặt thùng ong dú ở Bắc Ninh: vườn đồi và làng nghề

Bắc Ninh từ tháng 7 năm 2025 gồm cả Bắc Giang cũ, và trung tâm hành chính đặt ở phía Bắc Giang. Về mặt đất đai, tỉnh này giờ có hai thế giới: vùng làng nghề và đô thị đông đúc phía nam, và vùng vườn đồi Lục Ngạn, Yên Thế, Sơn Động phía bắc.

Đặt thùng ở hai nơi đó phải tính hai bộ vấn đề khác nhau.

Vườn đồi Lục Ngạn: rộng nguồn hoa nhưng trống gió

Vùng vải thiều là vùng đồi thoải, vườn trồng theo hàng, tán thấp và thưa hơn vườn miệt vườn miền Nam. Nguồn hoa thì tốt: vải, cam, bưởi, na, nhãn, và cây bờ rào.

Cái phải tính là gió và nắng trên đồi trống. Vườn vải không có tầng cây cao che, nên thùng đặt giữa vườn thì hứng trọn nắng hè và gió bắc mùa đông. Mà mùa đông gió bắc ở vùng này mạnh và kéo dài.

Chỗ nên chọn: chân đồi thay vì sườn hay đỉnh; sát bờ rào có cây dày; gần nhà vườn nơi có tường và công trình chắn gió. Tránh đỉnh đồi dù ở đó thoáng và đẹp.

Vấn đề thứ hai của vùng chuyên canh: lịch chăm sóc dày. Vải thiều được chăm kỹ, nhất là giai đoạn ra hoa đậu quả. Cũng như vườn sầu riêng ở Đồng Nai, cách sống chung là đặt thùng ở rìa vườn và nắm lịch của vườn xung quanh.

Vùng làng nghề và đô thị phía nam: chật nhưng không thiếu hoa

Vùng Từ Sơn, Yên Phong, thành phố Bắc Ninh là đất làng nghề, khu công nghiệp, dân cư dày. Nghe thì không hợp nuôi ong, nhưng nhớ rằng bán kính bay của ong dú chỉ ba tới năm trăm mét — thứ quyết định là vòng tròn nhỏ đó, không phải cả vùng.

Làng Bắc Bộ truyền thống thường có: ao làng với cây quanh bờ, vườn sau nhà, cây đa cây đề, hàng rào râm bụt, chuối, cau, bưởi. Tổ hợp đó đủ cho vài thùng.

Ba điều phải tính ở kiểu chỗ này:

Nhiệt từ công trình. Sân bê tông, tường gạch, mái tôn giữ nhiệt tới tối. Kê thùng cao khỏi mặt sân, có mái che riêng cách nắp thùng một khoảng.

Hướng cửa tổ. Nhà sát nhau thì cửa tổ đừng quay thẳng sang nhà bên hay ra lối đi chung. Ong dú không đốt nên không nguy hiểm, nhưng đường bay qua chỗ người qua lại thì phiền cả hai bên.

Nguồn nước. Đô thị và làng nghề thường không có vũng nước tự nhiên. Một khay nước nông có vật nổi là đủ.

Mùa đông vẫn là phần quyết định

Dù đặt ở vườn đồi hay trong làng, đàn ở đây vẫn phải qua mùa đông miền Bắc với những đợt rét đậm kèm mưa phùn. Ba nguyên tắc không đổi: đàn phải đủ dự trữ trước tháng 11; chỗ đặt phải chắn được gió bắc; và che mưa phùn nhưng không quây kín gây đọng ẩm.

Trong hai kiểu chỗ thì làng và nhà ở lại có lợi thế mùa đông: tường nhà giữ nhiệt, công trình chắn gió, và chủ nhà đi qua mỗi ngày nên thấy bất thường sớm. Vườn đồi trống thì ngược lại — nguồn hoa tốt hơn nhưng mùa đông khắc nghiệt hơn.

Cách nhiều người ở vùng này làm: nuôi trong vườn nhà quanh năm, chấp nhận nguồn hoa vừa phải, đổi lấy sự an toàn qua đông.